Cfare eshte herpes zoster?

Herpes zoster, ose shingles, shkaktohet nga virusi varicella-zoster (VZV).

Ky eshte i njejti virus qe shkakton varicelen ose line e dhenve .

Pas kalimit te variceles, virusi nuk largohet plotesisht nga organizmi. Ai mbetet ne gjendje latente ne ganglionet nervore dhe mund te riaktivizohet vite ose dekada me vone.

Kur riaktivizohet, virusi leviz pergjate nje nervi drejt lekures dhe shkakton dhimbje dhe skuqje ne zonen qe furnizohet nga ai nerv.

Pse quhet “zjarri i nates”?

“Zjarri i nates” eshte nje emer popullor per herpes zoster.

Nuk ka baze mjekesore ideja se semundja shfaqet ose vepron vetem gjate nates.

Dhimbja neuropatike mund te ndihet me shume gjate nates tek disa persona, sepse ka me pak shperqendrime ose sepse kontakti me rrobat dhe carcafet irriton lekuren, por virusi nuk aktivizohet sipas ores se dites.

Cilat jane simptomat e herpes zoster?

Simptomat shpesh fillojne para se te shfaqen flluskat.

Mund te fillojne me:

• dhimbje;
• djegie;
• shpime gjilperash;
• mpirje ose ndjeshmeri te pazakonte;
• kruarje;
• ndjeshmeri te madhe ndaj prekjes.

Pas disa ditesh mund te shfaqet nje skuqje me grupe flluskash te vogla me leng.

Si duket zakonisht skuqja?

Herpes zoster zakonisht ndjek nje dermatom, pra nje zone lekure qe furnizohet nga nje nerv i caktuar.

Skuqja:

• zakonisht eshte vetem ne nje ane te trupit;
• mund te duket si nje brez rreth kraharorit, shpines ose barkut;
• mund te shfaqet ne fytyre, koke, qafe ose zona te tjera;
• zakonisht nuk kalon qarte nga njera ane e trupit ne tjetren.

Flluskat gradualisht thahen dhe formojne kore.

A mund te kete herpes zoster pa skuqje?

Po, por eshte me e rralle. Mund te kete dhimbje nervore nga riaktivizimi i VZV pa skuqjen tipike. Kjo gjendje mund te jete me e veshtire per t’u diagnostikuar dhe shpesh kerkon vleresim specialistik.

Simptoma te tjera

Disa persona mund te kene:

• temperature;
• dhimbje koke;
• te dridhura;
• lodhje;
• gjendje te pergjithshme jo te mire.

Pse riaktivizohet virusi?

Nuk mund te percaktohet gjithmone pse VZV riaktivizohet tek nje person i caktuar.

Rreziku rritet kur imuniteti qelizor ndaj virusit ulet, vecanerisht me rritjen e moshes ose gjate imunosupresionit.

Femijet mund te zhvillojne herpes zoster, por kjo eshte me pak e zakonshme se tek te rriturit.

Kush ka rrezik me te larte?

• personat mbi 50 vjec;
• personat me HIV ose imunodeficience tjeter;
• pacientet me leucemi, limfome ose disa kancere te tjera;
• personat pas transplantit;
• pacientet qe marrin kimioterapi;
• personat qe marrin barna imunosupresive;
• personat qe perdorin kortikosteroide sistemike ne doza te larta ose per kohe te gjate.

A eshte herpes zoster ngjites?

Duhet bere nje dallim i rendesishem:

Ju nuk merrni herpes zoster direkt nga nje person me herpes zoster.

Megjithate, nje person qe nuk ka kaluar varicelen dhe nuk eshte vaksinuar kunder saj mund te infektohet me VZV nga nje person qe ka flluska aktive te herpes zosterit.

Personi i ekspozuar mund te zhvilloje varicele, jo herpes zoster.

Kur eshte personi ngjites?

Lezionet jane infektive sa kohe qe ka flluska aktive me leng.

Rreziku bie ndjeshem pasi te gjitha lezionet jane thare dhe jane bere kore.

Si ulet rreziku i transmetimit?

• mbajini lezionet te mbuluara kur eshte e mundur;
• mos i prekni ose kruani flluskat;
• lani duart rregullisht;
• mos ndani peshqire ose veshje qe prekin direkt lezionet;
• shmangni kontaktin e afert me persona me rrezik derisa lezionet te jene bere kore.

Cilat jane komplikacionet e herpes zoster?

Cfare eshte neuralgjia postherpetike?

Neuralgjia postherpetike, ose PHN, eshte komplikacioni me i zakonshem.

CDC e perkufizon si dhimbje qe vazhdon ne zonen e herpes zosterit me shume se 90 dite pas fillimit te skuqjes.

Dhimbja mund te jete:

• djegese;
• therese;
• si rryme elektrike;
• e provokuar edhe nga prekja e lehte e rrobave.

Rreziku rritet ne moshe te madhe dhe tek personat qe kane pasur skuqje te rende ose dhimbje intensive gjate episodit akut.

Herpes zoster ne sy dhe fytyre

Kur virusi prek degen oftalmike te nervit trigeminal, quhet shpesh herpes zoster ophthalmicus.

Skuqja mund te shfaqet:

• ne balle;
• ne qepallen e siperme;
• rreth syrit;
• ne pjesen e siperme ose anesore te hundes.

Mund te kete skuqje te syrit, dhimbje, lotim, fotofobi dhe ndryshim te shikimit.

Per informacion mbi shenjat okulistike qe kerkojne kujdes, mund te lexoni edhe infeksionet dhe problemet infektive qe prekin syte .

Herpes zoster ne vesh – Ramsay Hunt

Ne disa raste herpes zoster mund te preke nervin facial prane veshit. Mund te shkaktoje:

• dhimbje te forte ne vesh;
• flluska ne ose rreth veshit;
• dobesi ose paralize te nje ane te fytyres;
• ulje te degjimit;
• zhurme ne vesh;
• marramendje.

Keto shenja kerkojne vleresim te shpejte nga mjeku.

Si diagnostikohet herpes zoster?

Ne shumicen e rasteve diagnoza vendoset nga pamja karakteristike e skuqjes, shperndarja ne nje dermatome dhe dhimbja.

Kur pamja nuk eshte tipike, pacienti ka imunitet te dobesuar ose duhet konfirmim laboratorik, testi me i dobishem eshte PCR per VZV nga materiali i lezionit.

Si trajtohet herpes zoster?

Antiviralet

Barnat kryesore antivirale jane:

• acyclovir;
• valacyclovir;
• famciclovir.

Ato mund te:

• ulin formimin e lezioneve te reja;
• shkurtojne kohen e shfaqjes se flluskave;
• ulin eliminimin e virusit;
• ulin ashpersine e dhimbjes akute.

Trajtimi i dhimbjes

Zgjedhja varet nga intensiteti i dhimbjes, mosha dhe semundjet e tjera.

Mund te perdoren, sipas keshilles mjekesore:

• analgjezike te zakonshem;
• barna per dhimbje neuropatike si gabapentin ose pregabalin;
• disa antidepresante triciklike per neuralgjine postherpetike;
• trajtime lokale ne raste te zgjedhura.

Keto barna nuk jane te pershtatshme per cdo pacient dhe duhet individualizuar doza.

A perdoren antibiotiket?

Jo per vet herpes zosterin, sepse shkaku eshte virus.

Antibiotiket mund te nevojiten vetem nese mbi lezionet zhvillohet nje infeksion bakterial sekondar.

Po kortikosteroidet?

Kortikosteroidet nuk jane trajtim antiviral dhe nuk duhet te perdoren ne menyre te pavarur nga pacienti.

Ne raste te caktuara mjeku mund t’i konsideroje bashke me antiviral, por ato nuk jane terapi rutine per te parandaluar neuralgjine postherpetike.

Cfare mund te bej ne shtepi?

• mbajeni skuqjen te paster dhe te thate;
• perdorni veshje te lirshme;
• mos i cani flluskat;
• mund te perdorni kompresa te fresketa per qetesim;
• lani duart pas kontaktit me zonen;
• mbuloni lezionet kur eshte e mundur.

Sa zgjat herpes zoster?

Flluskat zakonisht fillojne te thahen brenda disa ditesh dhe skuqja zakonisht sherohen brenda rreth 2-4 javesh.

Dhimbja nervore mund te zgjase me shume.

Tek disa persona, sidomos ne moshe te madhe, mund te vazhdoje per muaj ose vite si neuralgji postherpetike.

A mund te parandalohet herpes zoster?

Po. Ekziston vaksine specifike kunder herpes zosterit.

Shingrix eshte vaksine rekombinante kunder herpes zosterit.

Per informacion te pergjithshem mbi vaksinat tek femijet mund te lexoni edhe udhezuesin per vaksinimin e femijeve .

Disponueshmeria e Shingrix dhe rekomandimet kombetare mund te ndryshojne nga nje vend ne tjetrin. Ne Shqiperi, pyetni mjekun ose farmacistin per disponueshmerine dhe indikacionin individual.

Kur duhet te kontaktoni mjekun shpejt?

Kontaktoni mjekun sa me shpejt nese:

• jeni mbi 50 vjec dhe dyshoni per herpes zoster;
• keni imunitet te dobesuar;
• skuqja eshte ne fytyre, hunde ose rreth syrit;
• keni dhimbje ne vesh ose dobesi te fytyres;
• skuqja eshte shume e perhapur;
• dhimbja eshte e forte;
• keni temperature te larte ose gjendja po perkeqesohet;
• jeni shtatzene;
• nuk jeni te sigurt nese skuqja eshte herpes zoster.

Pyetje te shpeshta per “zjarrin e nates”