Cilat janë llojet e dhimbjes së kokës?

Dhimbjet ndahen në primare, kur vetë dhimbja është çrregullimi kryesor, dhe sekondare, kur shfaqet si pasojë e një gjendjeje tjetër. Dhimbjet primare, si migrena dhe dhimbja tensionale, mund të kufizojnë rëndë jetën e përditshme edhe kur nuk sinjalizojnë sëmundje të rrezikshme.

Dhimbja e tipit tension

Zakonisht ndihet si shtrëngim ose presion në të dy anët e kokës, me intensitet të lehtë ose mesatar. Aktiviteti i zakonshëm nuk e përkeqëson domosdoshmërisht dhe zakonisht nuk shoqërohet me të vjella. Nuk është e njëjta gjë me tensionin e lartë të gjakut.

Migrena

Migrena është çrregullim neurologjik, shpesh me dhimbje pulsuese të moderuar ose të fortë, ndonjëherë në njërën anë, që përkeqësohet nga aktiviteti. Shpesh shoqërohet me të përziera dhe ndjeshmëri ndaj dritës apo zhurmës. Një krizë te të rriturit mund të zgjasë 4–72 orë pa trajtim efektiv.

Disa persona kanë aurë: ndryshime të përkohshme pamore, ndjesi shpimi gjilpërash ose vështirësi në të folur që zakonisht zhvillohen gradualisht dhe zgjasin 5–60 minuta. Dobësia e re, humbja e papritur e shikimit apo shenja të pazakonta nuk duhen supozuar automatikisht si aurë.

Dhimbja e kokës cluster (në grupe)

Jep sulme shumë të forta, zakonisht rreth njërit sy, që zgjasin 15–180 minuta. Në të njëjtën anë mund të ketë lotim, skuqje të syrit, hundë të bllokuar ose qepallë të rënë. Personi shpesh ndihet i shqetësuar dhe nuk mund të qëndrojë i qetë. Kërkon diagnostikim dhe trajtim specifik.

Dhimbja sekondare

Mund të lidhet me infeksione, dehidratim, ndryshime të barnave, trauma, probleme të syve, gjendje inflamatore ose, më rrallë, probleme serioze të trurit dhe enëve të gjakut. Rreziku vlerësohet nga modeli i shfaqjes dhe shenjat shoqëruese, jo vetëm nga fortësia e dhimbjes.

Si dallohen migrena, dhimbja tensionale dhe cluster?

Kjo tabelë shërben për orientim; ajo nuk vendos diagnozë pa vlerësimin klinik.

Çfarë mund ta shkaktojë ose nxisë dhimbjen?

• • Stresi, ndryshimet e gjumit, tensioni muskulor dhe disa probleme të qafës.
• • Kalimi i vakteve, dehidratimi, ndryshimet e konsumit të kafeinës, alkooli.
• • Ndryshimet hormonale, përfshirë periudhën e menstruacioneve te disa persona me migrenë.
• • Infeksionet e rrugëve të frymëmarrjes dhe, kur ka shenja përkatëse, sinusiti. Jo çdo dhimbje në ballë është sinusit.
• • Çrregullimet e shikimit, disa barna dhe përdorimi shumë i shpeshtë i qetësuesve.
• • Shkaqe më të rralla që kërkojnë vlerësim të shpejtë, si meningjiti, gjakderdhja në tru ose arteriti me qeliza gjigante.

Shkaktarët e mundshëm të migrenës ndryshojnë nga një person te tjetri. Nuk ka prova që çdo person me migrenë duhet të shmangë të njëjtat ushqime. Një ditar i simptomave ndihmon më shumë se kufizimet e panevojshme.

Cilat shenja kërkojnë ndihmë urgjente?

Telefononi menjëherë 112 ose shkoni në urgjencë

• • Dhimbja më e papritur dhe më e fortë, që arrin shpejt kulmin (‘si rrufe’), edhe nëse më pas lehtësohet.
• • Dobësi ose mpirje e papritur e fytyrës/gjymtyrëve, çrregullim i të folurit, çorientim ose humbje e vetëdijes: mund të lidhen me goditjen në tru.
• • Temperaturë e lartë me qafë të ngurtë, konfuzion, ndjeshmëri të rëndë ndaj dritës ose skuqje që nuk zbehet: dyshohet ndër të tjera meningjiti.
• • Konvulsione, humbje e papritur e shikimit, dhimbje pas dëmtimit serioz të kokës.
• • Sy shumë i dhimbshëm e i skuqur me pamje të turbullt/rrathë drite dhe të përziera: mund të jetë glaukomë akute.

Kërkoni vlerësim mjekësor të shpejtë, pa e shtyrë

• • Dhimbje e re pas moshës 50 vjeç, veçanërisht me dhimbje të nofullës gjatë përtypjes, ndjeshmëri të skalpit ose probleme të shikimit (mund të jetë arterit temporal).
• • Dhimbje që përkeqësohet vazhdimisht, ndryshon dukshëm nga modeli i mëparshëm ose provokohet nga kolla, sforcimi apo ndryshimi i pozicionit.
• • Dhimbje e re te një person me kancer, imunitet të dobësuar ose të vjella pa shpjegim.
• • Dhimbje koke e re ose e rëndë gjatë shtatzënisë apo pas lindjes.
• • Te fëmijët: dhimbje që përkeqësohet, zgjon nga gjumi ose shoqërohet me të vjella dhe ndryshime neurologjike.

Si diagnostikohet dhimbja e kokës?

Mjeku pyet kur filloi dhimbja, sa shpesh shfaqet, sa zgjat, ku lokalizohet, si ndihet, çfarë e përkeqëson dhe cilat simptoma e shoqërojnë. Vlerësohen barnat, sëmundjet ekzistuese, tensioni arterial dhe, kur nevojitet, kryhet ekzaminimi neurologjik.

Kur duhen CT ose rezonancë magnetike?

Në një migrenë ose dhimbje tensionale me tipare tipike dhe ekzaminim normal, CT/MRI nuk kërkohen rutinë vetëm për qetësim psikologjik. Imazheria dhe analizat zgjidhen kur ka shenja alarmi, dyshim për shkak sekondar ose një ndryshim të rëndësishëm të simptomave. Në raste të caktuara mund të nevojiten analiza gjaku, kontroll okulistik ose ekzaminime të tjera.

Ditar i dhimbjes së kokës

Shënoni ditët me dhimbje, kohëzgjatjen, intensitetin, simptomat, ciklin menstrual (nëse zbatohet), barnat dhe efektin e tyre. Një ditar për të paktën 8 javë mund të ndihmojë në identifikimin e llojit të dhimbjes dhe vlerësimin e trajtimit.

Si trajtohet dhimbja e kokës?

Trajtimi varet nga diagnoza dhe gjendja shëndetësore e pacientit. Nuk ka një qetësues të vetëm të përshtatshëm për të gjitha llojet.

Çfarë mund të bëni në shtëpi kur nuk ka shenja alarmi?

• • Pini lëngje nëse jeni të dehidratuar dhe hani rregullisht.
• • Pushoni në mjedis të qetë; te migrena mund të ndihmojë një dhomë me dritë të zbehtë.
• • Mbani orar të qëndrueshëm gjumi, bëni aktivitet fizik të moderuar dhe menaxhoni stresin.
• • Provoni kompresa të ftohta ose të ngrohta sipas asaj që ju lehtëson.
• • Nëse ka dhimbje të qafës, diskutoni ushtrime të buta dhe ergonominë. Shmangni manipulimet e forta të qafës.

Barnat për dhimbjen tensionale dhe migrenën

Për dhimbjen tensionale, mjeku ose farmacisti mund të rekomandojë paracetamol ose një anti-inflamator josteroid (NSAID), kur është i përshtatshëm. Për migrenën mund të përdoren barna specifike si triptanët, ndonjëherë të kombinuar me trajtim tjetër ose me ilaçe për të përzierat. Zgjedhja varet nga mosha, shtatzënia, sëmundjet e zemrës, veshkave, mëlçisë, ulçera, ndërveprimet dhe faktorë të tjerë.

Mos përdorni opioide si trajtim të zakonshëm të dhimbjes së kokës. Aspirina nuk duhet t’u jepet fëmijëve nën 16 vjeç. Mos tejkaloni udhëzimet e paketimit dhe mos merrni një qetësues nëse keni kundërindikacione.

Trajtimi i migrenës së shpeshtë dhe dhimbjes cluster

Kur migrena është e shpeshtë ose pengon jetën e përditshme, mjeku mund të diskutojë terapi parandaluese, përfshirë barna të zgjedhura dhe trajtime të tjera sipas situatës. Dhimbja cluster kërkon vlerësim specialistik; trajtimi i sulmeve mund të përfshijë oksigjen mjekësor ose triptanë në forma specifike. Qetësuesit e zakonshëm shpesh nuk janë efektivë për cluster.

A mund ta shkaktojnë qetësuesit vetë dhimbjen e kokës?

Po. Dhimbja e kokës nga përdorimi i tepërt i barnave mund të zhvillohet kur mjekimet për dhimbjen merren shumë shpesh për të paktën tre muaj. Sipas NICE, dyshohet veçanërisht kur triptanët, opioidet ose preparatet e kombinuara merren në 10 ose më shumë ditë në muaj, ose paracetamoli/NSAID-të në 15 ose më shumë ditë në muaj. Numërohen ditët e përdorimit, jo vetëm numri i tabletave.

Dhimbja e kokës gjatë shtatzënisë dhe pas lindjes

Dhimbja e kokës gjatë shtatzënisë mund të jetë e zakonshme, por një dhimbje e re, e fortë ose që nuk kalon, sidomos pas javës së 20-të apo pas lindjes, duhet vlerësuar urgjentisht për shkaqe si preeklampsia. Shenja shoqëruese mund të jenë turbullimi i shikimit, dhimbja poshtë brinjëve, të vjella dhe ënjtje e papritur e fytyrës ose duarve.

Për informacion të plotë lexoni hipertensionin dhe preeklampsinë në shtatzëni. Barnat duhen zgjedhur bashkë me mjekun ose maminë; jo të gjithë qetësuesit janë të sigurt gjatë shtatzënisë.

Si të zvogëloni shpeshtësinë e dhimbjeve?

• • Flini në orare të rregullta dhe shmangni kalimet e mëdha të vakteve.
• • Pini ujë rregullisht dhe mbani konsumin e kafeinës të qëndrueshëm e të moderuar.
• • Mbani një ditar për të identifikuar shkaktarët personalë.
• • Kërkoni vlerësim për dhimbje të shpeshta, në vend që të rrisni vazhdimisht qetësuesit.
• • Diskutoni me mjekun terapinë parandaluese kur sulmet bëhen të shpeshta ose kufizuese.

Pyetje të shpeshta për dhimbjen e kokës

Burime mjekësore

• • NICE CG150 — Headaches in over 12s (përditësuar më 3 qershor 2025)
• • NHS — Headaches: simptomat dhe shenjat e alarmit
• • NHS — Temporal arteritis
• • NHS — Pre-eclampsia
• • NHS — Headaches in pregnancy