Çfarë është goditja në tru?

Truri ka nevojë për furnizim të vazhdueshëm me oksigjen. Kur qarkullimi i gjakut ndërpritet ose ndodh gjakderdhje, qelizat nervore mund të dëmtohen shpejt. Dëmtimi nuk është i njëjtë për të gjithë: disa funksione mund të rikuperohen pjesërisht ose ndjeshëm falë trajtimit, rehabilitimit dhe aftësisë së trurit për t’u përshtatur. Prandaj veprimi i hershëm ka shumë rëndësi.

Cilat janë llojet e goditjes në tru?

Simptomat e vetme nuk mund të dallojnë me siguri goditjen ishemike nga ajo hemorragjike. Këtë dallim e bëjnë mjekët me imazheri dhe vlerësim klinik.

Cilat janë simptomat e tjera?

• Mpirje ose dobësi e papritur, shpesh në njërën anë të trupit.
• Konfuzion, vështirësi për të kuptuar ose për të folur.
• Shikim i turbullt, i dyfishtë ose humbje e shikimit.
• Marramendje e papritur, vështirësi në ecje dhe humbje ekuilibri.
• Dhimbje koke shumë e fortë dhe e papritur, sidomos në disa goditje hemorragjike.

Dhimbja e kokës nuk është gjithmonë e pranishme. Po ashtu, një goditje në tru mund të ndodhë pa dhimbje.

Cilët janë faktorët e rrezikut?

Tensioni i lartë i gjakut është një nga faktorët më të rëndësishëm që mund të trajtohen. Faktorë të tjerë janë fibrilacioni atrial dhe disa sëmundje të zemrës, diabeti, duhanpirja, kolesteroli i lartë, mosha, sëmundja e arterieve karotide, pasiviteti fizik, mbipesha dhe goditja ose TIA e mëparshme.

Për të kuptuar faktorët e rrezikut, lexoni edhe sëmundjet e zemrës, diabetin dhe sëmundjet kardiovaskulare dhe hipertensionin.

Si diagnostikohet goditja në tru?

Në spital, ekipi mjekësor kontrollon shpejt simptomat, orën e fillimit, glukozën, tensionin dhe gjendjen neurologjike. CT-ja e trurit pa kontrast përdoret shpesh për të identifikuar gjakderdhjen. MRI-ja, CT-angiografia ose ekzaminime të tjera mund të nevojiten për të vlerësuar enët e gjakut dhe indin e trurit.

Analizat e gjakut, EKG-ja dhe monitorimi i ritmit mund të ndihmojnë në zbulimin e faktorëve shoqërues, si fibrilacioni atrial. Asnjë analizë e vetme gjaku nuk e konfirmon ose e përjashton vetë goditjen në tru.

Si trajtohet goditja në tru?

Goditja ishemike

Në pacientë të përzgjedhur, mjekët mund të përdorin trombolizë intravenoze për të shpërbërë mpiksjen, zakonisht brenda një dritareje kohore deri në 4,5 orë nga fillimi i simptomave. Në disa raste të përzgjedhura sipas imazherisë, trajtimi mund të jetë i mundur edhe jashtë kësaj dritareje. Për bllokime të arterieve të mëdha mund të kryhet trombektomi mekanike; te pacientë të përzgjedhur kjo mund të bëhet deri në 24 orë. Koha e përshtatshme dhe përfitimi vendosen vetëm nga ekipi specialist.

Mos merrni vetë aspirinë ose antikoagulantë për një goditje të dyshuar në tru: më parë duhet përjashtuar gjakderdhja në tru dhe të bëhet vlerësimi për trajtimin e duhur.

Goditja hemorragjike

Trajtimi synon stabilizimin, kontrollin e presionit të gjakut sipas protokollit dhe, kur është e nevojshme, kthimin e efektit të barnave antikoagulante. Në disa raste nevojiten procedura neurokirurgjikale ose endovaskulare. Tromboliza për goditjen ishemike nuk përdoret për gjakderdhjen në tru.

Rehabilitimi dhe rikuperimi

Rehabilitimi mund të përfshijë fizioterapi, terapi okupacionale, logopedi, vlerësim të gëlltitjes dhe mbështetje psikologjike. Rikuperimi ndryshon sipas pjesës së trurit të prekur, ashpërsisë dhe trajtimit. Për problemet e të folurit lexoni edhe afazinë pas dëmtimeve të trurit.

Si mund të ulet rreziku i një goditjeje tjetër?

Parandalimi përfshin kontrollin e tensionit, trajtimin e diabetit dhe kolesterolit, ndalimin e duhanit, ushqyerjen e shëndetshme dhe aktivitetin fizik të përshtatur. Në varësi të shkakut, mjeku mund të përshkruajë antitrombocitarë ose antikoagulantë (për shembull, te disa pacientë me fibrilacion atrial). Këto barna nuk janë të këmbyeshme dhe vendosen sipas diagnozës e rrezikut të gjakderdhjes.

Pyetje të shpeshta

A është TIA një urgjencë nëse simptomat kalojnë?

Po. Zhdukja e simptomave nuk e përjashton rrezikun e një goditjeje të ardhshme. Kërkohet vlerësim urgjent.

A mund të ndodhë goditja në tru te të rinjtë?

Po. Rreziku rritet me moshën, por goditja në tru mund të prekë edhe persona më të rinj.

A mund të shërohet plotësisht?

Disa persona rikuperohen shumë mirë, ndërsa të tjerë mund të mbeten me vështirësi të lëvizjes, të folurit ose të kujtesës. Trajtimi i hershëm dhe rehabilitimi janë të rëndësishëm.

A duhet të presim të shohim nëse personit i kalon?

Jo. Telefononi urgjencën sapo të dyshoni një goditje në tru.

Referencat mjekësore

1. CDC – Signs and Symptoms of Stroke.
2. American Stroke Association – Stroke Symptoms.
3. NICE NG128 – Stroke and Transient Ischaemic Attack.
4. American Stroke Association – Ischemic Stroke.

Informacion mjekësor: Ky material është edukativ dhe nuk zëvendëson vlerësimin nga mjeku. Për simptoma të mundshme të goditjes në tru telefononi urgjencën. Përditësimi editorial nuk përbën deklaratë të një rishikimi të ri të konfirmuar nga mjeku.