Cfare eshte shendeti mendor?

Shendeti mendor perfshin mireqenien emocionale, psikologjike dhe sociale.

Ai ndikon ne menyren se si:

• mendojme;
• perjetojme emocionet;
• reagojme ndaj stresit;
• marrim vendime;
• krijojme marredhenie;
• mesojme dhe punojme;
• perballemi me ndryshimet dhe veshtiresite.

A jane shendeti mendor dhe shendeti emocional e njejta gje?

Termat shpesh perdoren se bashku, por shendeti mendor eshte koncept me i gjere.

Shendeti emocional lidhet vecanerisht me aftesine per te:

• njohur emocionet;
• kuptuar se cfare i nxit;
• shprehur emocionet ne menyre te sigurt;
• rregulluar reagimet kur emocionet jane intensive;
• kerkuar mbeshtetje kur eshte e nevojshme.

Qellimi nuk eshte t’i eliminoni emocionet negative. Frika, trishtimi, zemerimi dhe zhgenjimi jane pjese normale e jetes.

Si duket nje person me shendet te mire mendor?

Nuk ekziston nje model i vetem. Shendeti i mire mendor nuk do te thote:

• te jeni gjithmone te lumtur;
• te mos perjetoni ankth;
• te keni gjithmone vetebesim te larte;
• te mos qani;
• te mos keni dite te veshtira;
• te jeni vazhdimisht produktiv.

Shenja me te dobishme jane aftesia per t’u pershtatur, per te funksionuar, per te krijuar marredhenie dhe per te kerkuar ndihme kur situata e kerkon.

1. Beni gjumin prioritet

Gjumi dhe shendeti mendor ndikojne njeri-tjetrin.

Gjumi i pamjaftueshem mund te rrise irritimin, lodhjen dhe veshtiresine per t’u perqendruar, ndersa ankthi ose depresioni mund ta bejne gjumin me te veshtire.

Mund te ndihmoje:

• nje orar relativisht i qendrueshem i gjumit;
• ulja e kafeines ne pjesen e dyte te dites;
• shmangia e vakteve shume te renda afer gjumit;
• nje periudhe qetesimi para gjumit;
• kufizimi i ekranit kur po ju pengon te flini.

Nese pagjumesia eshte e vazhdueshme dhe ndikon ne jeten tuaj, nuk duhet trajtuar vetem si zakon i keq.

2. Levizni rregullisht

Aktiviteti fizik mund te ndihmoje humorin, gjumin, energjine dhe menaxhimin e stresit.

Nuk eshte e nevojshme te filloni me nje program intensiv. Ecja, bicikleta, noti, puna ne kopsht ose forma te tjera levizjeje mund te jene te dobishme.

Edhe periudha me te shkurtra aktiviteti kane vlere kur behen rregullisht.

3. Hani rregullisht dhe qendroni te hidratuar

Ushqyerja nuk “kuron” depresionin ose ankthin, por organizmi dhe truri kane nevoje per energji dhe lende ushqyese te mjaftueshme per te funksionuar mire.

Synoni nje menyre ushqyerjeje te larmishme me:

• perime;
• fruta;
• drithera integrale;
• bishtajore;
• burime proteinash;
• yndyrna te pangopura.

Pini lengje ne menyre te mjaftueshme sipas nevojave tuaja. Nuk ka nevoje te detyroni sasi te medha uji pa arsye.

Shikoni edhe kafeinen

Kafeja dhe pijet energjike mund te rrisin ankthin, dridhjet, palpitacionet ose pagjumesine tek disa persona.

4. Ruani lidhjet me njerezit

Lidhjet sociale mund te ofrojne mbeshtetje emocionale dhe praktike.

Kjo nuk do te thote se duhet te jeni shume social ose te keni nje rreth te madh miqsh.

Nje ose disa marredhenie te sigurta dhe te besueshme mund te jene shume me te rendesishme sesa numri i kontakteve.

Mund te provoni:

• te flisni rregullisht me nje person qe i besoni;
• te kerkoni ndihme kur jeni te mbingarkuar;
• te kaloni kohe me familjen ose miqte;
• te merrni pjese ne aktivitete komunitare ose grupore qe ju pelqejne.

5. Beni vend edhe per pushim dhe kenaqesi

Mireqenia nuk duhet te matet vetem me produktivitet.

Aktivitetet pa presion per performance mund te ndihmojne ne rikuperimin emocional.

Mund te perfshijne:

• lexim;
• muzike;
• natyrë dhe ecje;
• hobi krijues;
• kohe me kafshet shtepiake;
• gatim;
• meditim ose relaksim;
• aktivitete sociale qe ju pelqejne.

6. Mesoni t’i dalloni dhe shprehni emocionet

Nuk eshte e nevojshme t’i “kontrolloni” emocionet ne kuptimin qe t’i shtypni ato.

Mund te jete me e dobishme te pyesni:

• Cfare po ndjej?
• Cfare ndodhi para se te ndihesha keshtu?
• A kam nevoje per pushim, mbeshtetje apo zgjidhje praktike?
• A po reagoj ndaj situates aktuale apo ndaj nje frike te mundshme?

Te shkruarit ne ditar, biseda me nje person te besuar, ushtrimet e frymemarrjes ose psikoterapia mund te ndihmojne.

Per strategji me specifike lexoni si te menaxhoni ankthin dhe stresin .

7. Vendosni prioritete dhe kufij

Nje pjese e vetekujdesit eshte te kuptoni se nuk mund te beni gjithcka njekohesisht.

Mund te ndihmoje:

• ndarja e detyrave te medha ne hapa me te vegjel;
• percaktimi i prioriteteve;
• lenia e disa detyrave per me vone;
• te thoni “jo” kur po merrni me shume sesa mund te perballoni;
• te lini kohe per pushim.

8. Kini kujdes me krahasimin ne rrjetet sociale

Rrjetet sociale mund te ndihmojne ne lidhjen me njerezit, por tek disa persona perdorimi i tepert mund te lidhet me krahasim, shqetesim ose prishje te gjumit.

Nese vini re se nje aplikacion ose lloj permbajtjeje ju ben vazhdimisht te ndiheni me keq, mund te:

• kufizoni kohen;
• hiqni njoftimet;
• mos e perdorni para gjumit;
• ndaloni ndjekjen e llogarive qe ju shkaktojne stres te panevojshem.

9. Mos perdorni alkoolin ose drogat si menyren kryesore per t’u perballur

Alkooli ose substancat mund te japin nje ndjesi te perkohshme qetesimi, por mund te perkeqesojne gjumin, ankthin, depresionin dhe kontrollin e impulseve.

Perdorimi i rregullt per te perballuar emocionet mund te rrise rrezikun per crregullim nga perdorimi i substances.

Lexoni edhe si ndikojne substancat ne shendetin mendor .

10. Mos u mbeshtetni tek ideja se duhet ta zgjidhni gjithcka vetem

Vetekujdesi nuk do te thote vetemjaftueshmeri absolute.

Kujdesi per shendetin mendor mund te perfshije:

• mjekun e familjes;
• psikologun;
• psikiatrin;
• punonjesin social;
• familjen;
• shkollen ose vendin e punes;
• rrjetin social dhe komunitetin.

A parandalon vetekujdesi depresionin ose skizofrenine?

Nuk duhet ta paraqesim ne kete menyre.

Gjumi, aktiviteti fizik, lidhjet sociale dhe strategjite e shendetshme per stresin mund te mbeshtesin mireqenien dhe mund te ulin disa faktore rreziku.

Por crregullime si depresioni, crregullimi bipolar ose skizofrenia zhvillohen nga kombinime komplekse te faktoreve biologjike, gjenetike, psikologjike dhe mjedisore.

Si mund te mbeshtesim shendetin mendor te femijeve dhe adoleshenteve?

Femijet dhe adoleshentet kane nevoje per:

• rutine dhe ndjesi sigurie;
• gjume te mjaftueshem;
• aktivitet fizik;
• marredhenie te sigurta me te rriturit;
• mundesi per te shprehur emocionet pa u turperuar;
• kufij te qarte dhe te parashikueshem;
• mbeshtetje ne shkolle kur ka veshtiresi.

Ndryshime te vazhdueshme ne sjellje, gjume, oreks, performance, izolim ose humbje interesi duhen marre seriozisht.

Kur duhet te kerkoni ndihme profesionale?

Nuk eshte e nevojshme te prisni derisa situata te behet shume e rende.

Vleresimi profesional eshte i arsyeshem kur simptomat jane te forta, shqetesuese ose vazhdojne per rreth dy jave ose me shume, sidomos kur ka:

• veshtiresi te vazhdueshme me gjumin;
• ndryshime te medha ne oreks ose peshe;
• veshtiresi per t’u ngritur nga shtrati per shkak te humorit;
• veshtiresi ne perqendrim;
• humbje interesi per aktivitetet qe zakonisht ju pelqejne;
• veshtiresi per te kryer detyrat e zakonshme;
• irritim, shqetesim ose tension te vazhdueshem;
• izolim te shtuar;
• perdorim te alkoolit ose substancave per t’u perballur;
• ankth ose panik te perseritur.

Me ke mund te flisni?

Nje mjek familjeje mund te beje vleresimin fillestar, te kontrolloje edhe shkaqe fizike dhe t’ju drejtoje tek psikologu ose psikiatri kur eshte e nevojshme.

Kerkimi i ndihmes nuk do te thote automatikisht se do te merrni barna. Trajtimi varet nga problemi dhe mund te perfshije psikoterapi, ndryshime praktike, mbeshtetje sociale, barna ose kombinim te tyre.

Kur eshte nje problem i shendetit mendor urgjence?

Pyetje te shpeshta