Çfarë është HPV dhe a shkakton gjithmonë sëmundje?

HPV (Human Papillomavirus) është emri i një grupi me mbi 200 viruse të lidhura. Disa tipe infektojnë lëkurën dhe shkaktojnë lytha në duar ose shputa; të tjera prekin mukozat gjenitale, anale, të gojës dhe të fytit. HPV gjenital është një nga infeksionet seksualisht të transmetueshme më të zakonshme.

Shumica e infeksioneve HPV nuk shkaktojnë simptoma dhe kontrollohen nga sistemi imunitar brenda një ose dy vjetësh. Një rezultat pozitiv nuk do të thotë se personi ka kancer. Rreziku kryesor lidhet me infeksionin që vazhdon për vite nga disa tipe HPV me rrezik të lartë.

HPV është virus, jo bakter. Nuk ka antibiotik ose antiviral rutinë që të zhdukë virusin nga organizmi. Mund të trajtohen lythat dhe lezionet prekanceroze që ai shkakton. Vaksina parandalon infeksione të reja, kurse depistimi zbulon ndryshime të hershme. Këto masa plotësojnë njëra-tjetrën.

Cili është dallimi mes HPV 6/11 dhe HPV 16/18?

HPV 6 dhe 11 janë tipe me rrezik të ulët për kancer dhe shkaktojnë shumicën e lythave gjenitale. Lythat janë zakonisht beninje, megjithëse mund të kruhen, të irritohen ose të shkaktojnë shqetësim emocional.

HPV 16 dhe 18 janë ndër tipet më të rëndësishme me rrezik të lartë onkogjen. Tipe të tjera, përfshirë 31, 33, 45, 52 dhe 58, mund të shkaktojnë ndryshime prekanceroze nëse infeksioni vazhdon. Nuk është e saktë që çdo HPV me rrezik të lartë shndërrohet në kancer.

Prania e lythave nuk është vetvetiu provë e kancerit, ndërsa mungesa e lythave nuk përjashton HPV me rrezik të lartë. Testimi i tipit viral ka kuptim sidomos kur ndikon në depistimin dhe ndjekjen e qafës së mitrës, jo si analizë rutinë për çdo lyth.

Si transmetohet HPV dhe a mund të kalojë pa simptoma?

HPV transmetohet nëpërmjet kontaktit intim të lëkurës dhe mukozave, përfshirë seksin vaginal, anal ose oral. Mund të transmetohet edhe pa lytha apo shenja të dukshme. Mjafton edhe një partner për t’u ekspozuar; numri i partnerëve ndryshon probabilitetin, por nuk përcakton diagnozën.

Prezervativët dhe barrierat për seks oral e ulin rrezikun, por nuk ofrojnë mbrojtje të plotë, sepse virusi mund të gjendet në sipërfaqe që mbeten të pambuluara. Për këtë arsye vaksinimi dhe depistimi janë të rëndësishëm edhe për personat që përdorin vazhdimisht prezervativ.

Infeksioni mund të zbulohet shumë kohë pas kontaktit fillestar. Një HPV-test pozitiv nuk tregon kur ose nga cili partner është marrë virusi dhe nuk është provë e tradhtisë. Dy partnerë mund ta ndajnë infeksionin pa pasur simptoma.

Rrallë disa tipe mund të transmetohen nga nëna te fëmija rreth lindjes dhe të lidhen me papilomatozë respiratore. Kjo nuk do të thotë se HPV te një grua shtatzënë kërkon automatikisht lindje me prerje cezariane.

Cilat janë shenjat e HPV te gratë dhe burrat?

Shumica e personave nuk ndiejnë asgjë. Lythat gjenitale mund të shfaqen si gunga të vogla të sheshta ose të ngritura, ndonjëherë në grup si lulelakër. Mund të ndodhen në vulvë, vaginë, penis, skrotum, perineum ose përreth anusit.

Lythat mund të jenë pa dhimbje, por ndonjëherë japin kruarje, irritim ose gjakderdhje nga fërkimi. Lythat e duarve dhe shputave shkaktohen zakonisht nga tipe të tjera HPV të lëkurës dhe nuk nënkuptojnë automatikisht infeksion gjenital.

HPV me rrezik të lartë zakonisht nuk jep simptoma në fazat e para. Ndryshimet prekanceroze të qafës së mitrës mund të jenë plotësisht pa shenja, prandaj nevojitet depistimi. Gjakderdhja pas marrëdhënieve, mes cikleve ose pas menopauzës, si dhe sekrecionet e pazakonta, kërkojnë vlerësim, por kanë edhe shumë shkaqe të tjera.

Një lezion genital që ulçerohet, gjakoset, ngurtësohet ose nuk shërohet nuk duhet quajtur automatikisht lyth HPV. Sifilizi, molluscum contagiosum dhe gjendje të tjera të lëkurës mund të ngjajnë me të.

Cili është rreziku real i kancerit nga HPV?

Infeksioni i vazhdueshëm me HPV me rrezik të lartë mund të ndryshojë qelizat e qafës së mitrës për shumë vite. Në disa raste shfaqen lezione prekanceroze që, nëse nuk zbulohen ose trajtohen, mund të përparojnë në kancer. Pothuajse të gjitha rastet e kancerit të qafës së mitrës lidhen me HPV me rrezik të lartë.

HPV lidhet edhe me disa kancere të anusit, penisit, vulvës, vaginës dhe orofaringut, pjesa e fytit që përfshin bajamet dhe bazën e gjuhës. Megjithatë, pjesa dërrmuese e personave që marrin HPV nuk zhvillojnë kancer.

Rreziku i vazhdimësisë së infeksionit dhe progresionit është më i lartë në rrethana të caktuara, përfshirë imunosupresionin, HIV-in dhe duhanpirjen. Prandaj, ndjekja e rekomandimeve të depistimit dhe ndërprerja e duhanit kanë rëndësi. Lexoni kancerin e qafës së mitrës dhe kancerin anal.

Çfarë dallimi kanë HPV-testi, Pap-testi dhe kolposkopia?

HPV-testi kërkon tipet me rrezik të lartë të virusit në mostra të përshtatshme për depistimin e qafës së mitrës. Pap-testi (citologjia) vlerëson nëse qelizat e qafës së mitrës kanë ndryshime. Pra, njëri kërkon virusin dhe tjetri ndryshimet qelizore.

Kolposkopia përdor zmadhim për të ekzaminuar qafën e mitrës. Nëse duhet, merret një biopsi që ndihmon të përcaktohet shkalla e ndryshimit të qelizave, si CIN1, CIN2 ose CIN3. Jo çdo ndryshim do të thotë kancer ose kërkon trajtim të menjëhershëm.

HPV-testet e përdorura për depistim të qafës së mitrës nuk rekomandohen si analiza të përgjithshme IST, për diagnostikim rutinë të lythave ose për testim të partnerit mashkull. Nuk ekziston program i zakonshëm testimi HPV të gojës/fytit për çdo person pa simptoma.

Kur Pap-testi del jonormal, hapat varen nga rezultati, mosha, historia e kontrolleve dhe tipi HPV. Për më shumë, shihni çfarë do të thotë Pap-test jonormal.

Kur duhet bërë depistimi HPV/Pap dhe çfarë vlen në Shqipëri?

Nuk është e saktë që çdo grua duhet të bëjë Pap-test çdo vit. Mosha e fillimit, intervalet dhe analiza e përdorur varen nga programi kombëtar dhe historia personale. Një person me rezultat jonormal të mëparshëm, HIV, imunosupresion ose lezione të trajtuara mund të ketë nevojë për ndjekje tjetër.

Në Shqipëri, Ministria e Shëndetësisë njoftoi zgjerimin e Programit Kombëtar të Depistimit me HPV-test për gratë 35–55 vjeç, krahasuar me grupmoshën e mëparshme 40–50 vjeç. Programi është shërbim publik falas për grupmoshën e synuar, përmes qendrave shëndetësore. Për afatin konkret të kontrollit pyesni mjekun e familjes ose gjinekologun.

OBSH rekomandon përgjithësisht depistimin me test HPV të performancës së lartë duke filluar në moshën 30 vjeç, me intervale 5–10 vjet në popullatën e përgjithshme, sipas programit. Te gratë me HIV rekomandohet fillimi në 25 vjeç dhe intervale më të shkurtra.

Për krahasim, udhëzimet ACOG 2026 në SHBA sugjerojnë për rrezik mesatar Pap-test çdo 3 vjet në moshën 21–29 vjeç dhe test primar hrHPV çdo 5 vjet nga 30–65 vjeç. Këto nuk janë automatikisht rregullat e kalendarit shqiptar. Depistimi është i rëndësishëm edhe pas vaksinimit.

Kur keni gjakderdhje pas marrëdhënieve ose pas menopauzës, mos prisni thjesht datën e depistimit. Këto simptoma kërkojnë vlerësim diagnostik të veçantë.

Çfarë duhet të bëj nëse testi HPV del pozitiv?

HPV pozitiv nuk do të thotë kancer. Rezultati tregon se është zbuluar një tip i virusit që analiza kërkon. Shumë infeksione kontrollohen vetë, por lloji i HPV-së, citologjia dhe historia e kontrolleve përcaktojnë rrezikun e ndryshimeve qelizore.

Kur zbulohet HPV 16 ose 18, udhëzime si ASCCP shpesh rekomandojnë kolposkopi, edhe kur Pap-testi është normal. Kur rezultati lidhet me tipe të tjera me rrezik të lartë, mund të kërkohet citologji, test shtesë ose kontroll pas një intervali të përcaktuar.

Në disa raste me HPV tjetër nga 16/18 dhe qeliza normale, përsëritja e testit pas rreth një viti është e përshtatshme sipas algoritmit të bazuar në rrezik. Mos e zbatoni automatikisht këtë afat për çdo rezultat pozitiv. Nëse keni CIN2/3 të trajtuar më parë ose histori të tjera, plani mund të ndryshojë.

Termat ASC-US, LSIL, HSIL dhe CIN nuk kanë të gjithë të njëjtin kuptim. Disa ndryshime ndiqen, ndërsa të tjera kërkojnë biopsi ose trajtim. Gjinekologu duhet të shpjegojë planin me një afat konkret të kontrollit të ardhshëm.

A duhet të vaksinohem kundër HPV edhe nëse kam qenë pozitive?

Vaksina parandalon infeksione të reja nga tipet që mbulon, por nuk trajton HPV-në që tashmë është i pranishëm. Një person që ka pasur një tip të virusit mund të përfitojë ende nga mbrojtja ndaj tipeve të tjera, prandaj një rezultat pozitiv nuk e bën automatikisht të panevojshëm vaksinimin.

Në Shqipëri vaksina HPV përfshihet në programin publik për vajza dhe djem 13-vjeçarë. Më 30 shtator 2026, Ministria e Shëndetësisë njoftoi kalimin nga vaksina 4-valente në vaksinën 9-valente, që mbulon më shumë tipe HPV. Qendrat shëndetësore informojnë për numrin e dozave dhe disponueshmërinë në programin shqiptar.

OBSH prioritizon vajzat 9–14 vjeç, idealisht përpara ekspozimit ndaj virusit, dhe rekomandon një ose dy doza në grupe të caktuara sipas programit kombëtar. Personat me imunitet të dobësuar mund të kenë nevojë për më shumë doza.

Në SHBA, CDC rekomandon vaksinim rutinë në 11–12 vjeç (mund të fillohet në 9), plotësim deri në 26 vjeç dhe vendimmarrje individuale për disa persona 27–45 vjeç. Skema amerikane është zakonisht dy doza për ata që fillojnë para 15 vjeç dhe tri doza për ata që fillojnë më vonë ose për persona me imunosupresion. Skema kombëtare shqiptare duhet verifikuar veçmas.

Vaksinat HPV kanë profil të mirë sigurie. Efekte të zakonshme janë dhimbja në vendin e injektimit, lodhja dhe ndonjëherë marramendja. Vaksinimi zakonisht shtyhet gjatë shtatzënisë. Edhe personat e vaksinuar duhet të ndjekin depistimin e qafës së mitrës.

Si trajtohen lythat gjenitale dhe lezionet prekanceroze?

Nuk ka trajtim specifik që e zhduk në mënyrë rutinë virusin HPV nga organizmi. Trajtohen lythat dhe ndryshimet prekanceroze kur ka indikacion. Lythat mund të zhduken vetë, të qëndrojnë të pandryshuara ose të rriten.

Për lythat e jashtme, mjeku mund të rekomandojë krioterapi me azot të lëngshëm, heqje kirurgjikale, elektrokauterizim ose preparate lokale me recetë, si imiquimod apo podofilox kur janë të përshtatshme. Lythat mund të rikthehen edhe pas trajtimit.

Mos përdorni mbi organet gjenitale solucionet e zakonshme kundër lythave të duarve ose shputave, sepse mund të dëmtojnë mukozën. Disa barna lokale për lythat janë të kundërindikuara gjatë shtatzënisë, ndaj kërkoni këshillim të specializuar.

Lezionet prekanceroze të qafës së mitrës menaxhohen ndryshe nga lythat. Në varësi të shkallës CIN, historisë dhe rrezikut, mund të nevojitet ndjekje ose trajtim si LEEP/LLETZ. Pas trajtimit të ndryshimeve të rënda, kontrollet mund të vazhdojnë për shumë vite.

Për më shumë mbi heqjen e lythave, shihni artikullin për lythat dhe trajtimin.

Çfarë duhet të dijë partneri dhe çfarë ndodh gjatë shtatzënisë?

Partnerët shpesh kanë qenë të ekspozuar ndaj HPV edhe kur vetëm njëri ka një rezultat pozitiv. Testimi HPV rutinë për partnerin mashkull nuk rekomandohet vetëm për shkak të rezultatit të partneres. Nëse ka lytha ose lezione, mund të nevojitet ekzaminim dhe, sipas rastit, analiza për IST të tjera.

Një test HPV nuk mund të përcaktojë datën ose burimin e infeksionit. Informimi pa akuza, përdorimi i prezervativëve dhe vaksinimi sipas rekomandimeve janë masa më të dobishme se testimet e përsëritura pa indikacion.

Gjatë shtatzënisë, lythat mund të shtohen ose të irritohen. Vetë infeksioni HPV zakonisht nuk është arsye për lindje me prerje cezariane. Obstetri e vlerëson mënyrën e lindjes në rastet kur lezione të mëdha pengojnë kanalin e lindjes ose mund të shkaktojnë gjakderdhje.

Ndjekja e analizave të qafës së mitrës vazhdon sipas indikacioneve edhe gjatë shtatzënisë, ndërsa disa trajtime shtyhen pas lindjes. Mos merrni preparate për lythat pa konsultën e mjekut.

Si të mbroheni nga HPV përtej vaksinimit?

Vaksinimi dhe depistimi periodik janë mjetet më efektive për parandalimin e kancerit të lidhur me HPV. Ato plotësojnë njëra-tjetrën: vaksina nuk mbulon çdo tip dhe nuk shëron infeksione të mëparshme, ndërsa depistimi zbulon ndryshime para kancerit.

Përdorimi i barrierave gjatë seksit e ul rrezikun, megjithëse nuk e eliminon. Shmangia e duhanpirjes ndihmon në uljen e rrezikut të vazhdimësisë së lezioneve të qafës së mitrës. Personat me HIV ose imunosupresion duhet të ndjekin këshillim të posaçëm për vaksinimin dhe depistimin.

Për lythat e zakonshëm të duarve e shputave, shmangni gërvishtjen, përdorimin e përbashkët të objekteve që prekin lezionin dhe ecjen zbathur në dushe të përbashkëta. Këto masa lidhen me HPV e lëkurës, jo me depistimin e qafës së mitrës.

Cilat shenja kërkojnë kontroll gjinekologjik ose urgjencë?

HPV pozitiv pa simptoma nuk është urgjencë spitalore, por kërkon një plan të qartë të kontrollit të ardhshëm. Kontaktoni gjinekologun nëse keni HPV 16/18, Pap-test jonormal ose jeni këshilluar të bëni kolposkopi.

Gjakderdhja pas marrëdhënieve, mes cikleve ose pas menopauzës, sekrecionet e vazhdueshme të pazakonta, dhimbjet e vazhdueshme në legen dhe lezionet gjenitale që gjakosen apo nuk shërohen kërkojnë vlerësim. Këto shenja mund të kenë shumë shkaqe, jo domosdoshmërisht HPV.

Gjakderdhja shumë e madhe me të fikët, marramendje të rëndë ose dhimbje të fortë akute në legen kërkon ndihmë urgjente. Mos prisni rezultatin e një depistimi rutinë për një gjendje të rëndë.

Pyetje të shpeshta për HPV (FAQ)

Artikuj të lidhur

• Pap-test jonormal: hapat e ardhshëm
• Kanceri i qafës së mitrës
• Lythat: simptomat dhe trajtimi
• Infeksionet seksualisht të transmetueshme
• Kanceri anal dhe HPV
• Sifilizi: një shkak tjetër i lezioneve gjenitale

Referenca mjekësore dhe burime zyrtare

• Ministria e Shëndetësisë – Vaksina HPV 9-valente, shtator 2026
• Ministria e Shëndetësisë – Depistimi HPV 35–55 vjeç
• OBSH – Cervical Cancer: Screening and Vaccination
• NCI – HPV and Cancer
• CDC – HPV: Diagnostikimi dhe menaxhimi
• CDC – Trajtimi i lythave anogjenitale
• ACOG – Cervical Cancer Screening, korrik 2026
• ASCCP – HPV Genotyping and Risk-Based Follow-up