Cfare eshte kanceri i lekures?

Kanceri i lekures zhvillohet kur qeliza te caktuara te lekures shumohen ne menyre te pakontrolluar dhe formojne nje tumor malinj.

Lekura permban disa lloje qelizash. Tre prej tyre jane vecanerisht te rendesishme per kancerin e lekures:

• qelizat bazale;
• qelizat skuamoze;
• melanocitet, qe prodhojne pigmentin melanin.

Kanceri mund te shfaqet ne lekuren qe ekspozohet shpesh ne diell, por mund te zhvillohet edhe ne zona te mbuluara.

Cilat jane llojet kryesore te kancerit te lekures?

Si mund te duket karcinoma bazocelulare?

BCC shfaqet shpesh ne fytyre, koke, qafe ose zona te tjera te ekspozuara ne diell.

Mund te duket si:

• gung e tejdukshme ose me shkelqim;
• lezion ne ngjyre roze ose te kuqe;
• plage qe sherohet dhe hapet perseri;
• zone e sheshte qe ngjan me cikatrice;
• lezion qe krijon kore ose gjakoset lehte.

Si mund te duket karcinoma skuamoze?

SCC mund te shfaqet ne zona te ekspozuara ndaj diellit, por edhe ne zona te tjera.

Mund te paraqitet si:

• gung e forte;
• njolle e kuqe ose e erret me luspa;
• plage qe nuk sherohet;
• zone me kore;
• lezion qe gjakoset;
• rritje e ashper ose e dhimbshme.

Keratoza aktinike

Keratoza aktinike eshte nje lezion i demtuar nga dielli qe mund te duket si zone e ashper, me luspa ose si “leter zmerile”.

Nuk eshte e njejta gje me SCC invaziv, por disa keratoza aktinike mund te zhvillohen ne karcinome skuamoze.

Cfare eshte melanoma?

Melanoma zhvillohet nga melanocitet, qelizat qe prodhojne pigmentin e lekures.

Mund te filloje:

• ne nje nishan qe ekziston prej kohesh;
• si nje njolle ose nishan i ri;
• ne lekure qe ekspozohet shpesh ne diell;
• ne zona qe zakonisht jane te mbuluara;
• ne shputat e kembeve ose pellembet;
• nen thonj;
• me rralle ne vende te tjera ku ka melanocite.

Rregulli ABCDE per melanomen

Shenja “ugly duckling”

Nje tjeter sinjal eshte nje nishan qe duket ndryshe nga te gjithe nishanet e tjere te te njejtit person.

Edhe nje lezion i vogel mund te jete i rendesishem nese ka pamje krejt ndryshe ose po ndryshon.

Cilet jane faktoret e rrezikut?

Rreziku rritet nga nje kombinim faktoresh.

Rrezatimi ultraviolet

Ekspozimi i perseritur ose intensiv ndaj rrezeve UV mund te demtoje ADN-ne e qelizave te lekures.

Burimet kryesore jane:

• dielli;
• solariet dhe pajisjet per nxirje artificiale.

Djegiet nga dielli, sidomos djegiet e perseritura ose te forta, jane gjithashtu tregues te ekspozimit te demshem ndaj UV.

Lexoni edhe: djegia nga dielli .

Karakteristikat personale

Rreziku mund te jete me i larte tek personat me:

• lekure qe digjet lehte;
• floke te kuqe ose bionde;
• sy te hapur;
• shume nishane;
• nishane atipike;
• histori personale te kancerit te lekures;
• histori familjare te melanomes;
• sistem imunitar te dobesuar;
• moshe me te madhe;
• ekspozim te meparshem ndaj rrezatimit terapeutik;
• ekspozim te caktuar profesional ndaj substancave si arseniku.

Kur duhet te kontrollohet nje lezion?

Rezervoni vizite tek dermatologu nese shihni:

• nishan te ri qe duket i pazakonte;
• nishan qe po ndryshon;
• plage qe nuk sherohet;
• lezion qe gjakoset perseri;
• zone me kore qe rikthehet;
• lezion qe po rritet;
• nishan me shume ngjyra;
• vije te re te erret nen thua pa shpjegim te qarte;
• lezion qe kruhet, dhemb ose ulceron pa arsye te qarte.

Jo cdo skuqje ose njolle eshte kancer. Semundje inflamatore si ekzema mund te shkaktojne gjithashtu skuqje, luspa dhe kruarje.

Si diagnostikohet kanceri i lekures?

Ekzaminimi i lekures

Dermatologu kontrollon formen, ngjyren, kufijte dhe siperfaqen e lezionit dhe mund te ekzaminoje lekuren ne te gjithe trupin.

Dermatoskopia

Dermatoskopi eshte nje pajisje qe e zmadhon lezionin dhe lejon dermatologun te shohe struktura qe nuk duken mire me sy te lire.

Dermatoskopia ndihmon ne vendimin nese nje lezion duhet monitoruar apo biopsuar.

Biopsia e lekures

Biopsia eshte menyra per te konfirmuar diagnozen e kancerit te lekures.

Dermatologu heq te gjithe ose nje pjese te lezionit dhe indi ekzaminohet nen mikroskop nga patologu ose dermatopatologu.

Raporti mund te percaktoje:

• llojin e tumorit;
• tiparet mikroskopike;
• thellesine ose trashesine kur eshte melanoma;
• nese kufijte e specimens permbajne qeliza tumorale;
• faktore te tjere qe ndikojne ne stadifikim dhe trajtim.

Per te kuptuar kufizimet e ketyre analizave, lexoni edhe markuesit tumoral .

A duhet kontrolluar lekura rregullisht?

Eshte e dobishme te njihni pamjen normale te lekures dhe nishaneve tuaja, ne menyre qe te vini re ndryshimet.

Kontrolloni edhe zona qe shihen me veshtiresi:

• skalpin;
• shpinen;
• pas vesheve;
• mes gishtave;
• shputat;
• thonjte.

Frekuenca e kontrollit profesional nuk eshte e njejte per te gjithe. Personat me melanoma ose kancer lekure ne te kaluaren, shume nishane, imunosupresion ose rrezik te larte mund te kene nevoje per kontrolle me te shpeshta.

Si trajtohet kanceri i lekures?

Trajtimi varet nga:

• lloji i kancerit;
• madhesia dhe thellesia;
• vendi ku ndodhet;
• rreziku per rikthim ose perhapje;
• rezultati i biopsis;
• mosha dhe gjendja e pacientit.

Heqja kirurgjikale

Per shume BCC, SCC dhe melanoma te hershme, kirurgjia eshte trajtimi kryesor.

Tumori hiqet bashke me nje kufi lekure qe duket normale dhe indi dergohet per ekzaminim mikroskopik.

Kirurgjia Mohs

Mohs eshte nje teknike e specializuar ku tumori hiqet ne shtresa te holla dhe kufijte kontrollohen nen mikroskop gjate procedures.

Perdoret vecanerisht per disa BCC ose SCC:

• ne fytyre, hunde, vesh, qepalla ose vende te tjera delikate;
• me rrezik te larte;
• me kufij jo te qarte;
• qe jane rikthyer pas trajtimit.

Mohs nuk eshte automatikisht trajtimi me i mire per cdo tumor te vogel te lekures.

Trajtime te tjera per BCC dhe SCC

Ne raste te zgjedhura mund te perdoren:

• kiretazh dhe elektrodesikim;
• barna topike per lezione te caktuara siperfaqesore;
• terapi fotodinamike ne raste te perzgjedhura;
• radioterapi;
• terapi sistemike per semundje te avancuar.

Trajtimi i melanomes

Melanoma e lokalizuar trajtohet zakonisht me kirurgji me kufij te pershtatshem.

Sipas trashesise dhe tipareve te tumorit mund te diskutohet edhe biopsia e nyjes limfatike sentinel.

Ne melanoma me rrezik te larte ose te avancuar mund te perdoren:

• imunoterapia;
• terapi te synuara per tumore me mutacione te caktuara, si BRAF;
• kirurgjia;
• radioterapia ne situata te zgjedhura;
• trajtime te tjera onkologjike sipas stadit.

Si mund te ulet rreziku i kancerit te lekures?

1. Shmangni ekspozimin e panevojshem ndaj UV

Kerkoni hije kur rrezatimi UV eshte i forte dhe shmangni qendrimin e gjate ne diell pa mbrojtje.

2. Mos perdorni solarie

Pajisjet per nxirje artificiale ekspozojne lekuren ndaj rrezatimit UV dhe rrisin rrezikun e kancerit te lekures.

3. Perdorni veshje mbrojtese

Kur eshte praktike perdorni:

• kapele me strehe te gjere;
• kemishe ose bluza qe mbulojne krahet;
• pantallona ose veshje mbrojtese;
• syze me mbrojtje UV.

4. Perdorni krem mbrojtes SPF 30 ose me shume

Zgjidhni krem qe eshte:

• broad spectrum, pra mbron nga UVA dhe UVB;
• SPF 30 ose me shume;
• rezistent ndaj ujit kur do te notoni ose djersitni.

Aplikojeni rreth 15 minuta para daljes ne diell dhe perdorni sasi te mjaftueshme ne te gjitha zonat e pambuluara.

Kur qendroni jashte, riaplikojeni afersisht cdo 2 ore dhe pas notit, djersitjes ose tharjes me peshqir sipas udhezimit te produktit.

5. Mbroni femijet nga djegiet e diellit

Femijet duhet te mbrohen me hije, veshje, kapele dhe krem mbrojtes te pershtatshem sipas moshes.

Pyetje te shpeshta per kancerin e lekures