Përgjigjja e shkurtër

Lulëzimi i dëmshëm i algave (HABs) është rritja e tepruar e disa algave ose cianobaktereve në ujë. Disa prej tyre prodhojnë toksina që mund të shkaktojnë irritim të lëkurës, të vjella, diarre, probleme të frymëmarrjes ose, në ekspozime të rënda, dëmtime të mëlçisë e të sistemit nervor. Jo çdo lulëzim prodhon toksina dhe jo çdo ujë toksik ka ngjyrë të dallueshme. Mos notoni, mos pini dhe mos lejoni fëmijët ose kafshët të hyjnë në ujë të dyshimtë; ndiqni njoftimet zyrtare.

Çfarë janë HABs dhe cianobakteret?

HABs përfshijnë lulëzime në ujëra të ëmbla dhe detare. Në liqene e rezervuarë një shqetësim i zakonshëm janë cianobakteret (shpesh quhen “alga blu-jeshile”), të cilat janë baktere fotosintetizuese, jo alga të vërteta në kuptimin taksonomik. Lulëzimet përshpejtohen nga faktorë si ngrohja, lëndët ushqyese dhe qëndrimi i ujit.

Disa HABs prodhojnë toksina, ndërsa të tjera ndikojnë ekosistemin pa qenë domosdoshmërisht toksike. Ngjyra, era apo sasia e shkumës nuk e konfirmojnë praninë e toksinave; kërkohet testim profesional.

Si dallohet një ujë i dyshimtë?

Uji mund të duket jeshil i fortë, blu-jeshil, i kuqërremtë, si bojë e derdhur, me shtresë shkumore ose si llum në sipërfaqe; mund të ketë erë të keqe. Megjithatë edhe uji që duket i kthjellët mund të ketë toksina. Ndiqni tabelat paralajmëruese dhe njoftimet e autoriteteve, jo vetëm vëzhgimin me sy.

Si ekspozohen njerëzit dhe kafshët?

• Gëlltitja e ujit gjatë notit, sporteve ujore ose pirja e ujit të kontaminuar.
• Kontakti i lëkurës ose syve me ujë të dyshimtë dhe thithja e pikëzave/aerosoleve të ujit.
• Ngrënia e guaskave ose ushqimeve detare të ndotura nga disa toksina detare.
• Kafshët shtëpiake mund të gëlltisin ujë ose të lëpijnë qimet pas larjes, me rrezik të madh për helmim.

Ekspozimi varet nga lloji i toksinës, sasia dhe kohëzgjatja; nuk duhet supozuar se çdo kontakt është helmim serioz.

Cilat janë simptomat e mundshme?

Në varësi të toksinës mund të shfaqen skuqje lëkure, kruarje, irritim sysh, kollë, dhimbje koke, nauze, të vjella dhe diarre. Toksina të caktuara mund të dëmtojnë mëlçinë (p.sh. mikrocistinat) ose sistemin nervor (p.sh. disa neurotoksina). Lulëzimet detare mund të kenë profile të ndryshme rreziku nga cianobakteret e ujit të ëmbël.

Vështirësi në frymëmarrje, konfuzion, dobësi e rëndë, kriza konvulsive ose të vjella të pandërprera pas ekspozimit kërkojnë urgjencë. Për kafshët shtëpiake, të vjellat, dobësia ose kolapsi pas kontaktit kërkojnë veteriner menjëherë.

Çfarë duhet të bëni pas ekspozimit?

1. Dilni nga uji dhe shmangni kontaktin e mëtejshëm.
2. Shpëlajeni lëkurën me ujë të pastër; hiqni rrobat e lagura.
3. Nëse uji është gëlltitur dhe ka simptoma, kontaktoni mjekun ose qendrën toksikologjike; mos provokoni të vjella.
4. Shpëlajini kafshët me ujë të pastër dhe mos i lini të lëpijnë qimet; kontaktoni veterinerin nëse ekspozimi dyshohet.
5. Njoftoni autoritetet përkatëse të ujit/shëndetit publik dhe ndiqni këshillat zyrtare për kufizimet.

A bëhet uji i sigurt nga zierja?

Jo domosdoshmërisht. Zierja e ujit me toksina cianobakteriale nuk është metodë e besueshme për t’i larguar ato dhe mund ta përqendrojë rrezikun në disa raste. Filtrat e zakonshëm të shtëpisë nuk garantojnë largimin e çdo toksine. Nëse furnizimi me ujë është prekur, përdorni burimin alternativ të sigurt të rekomanduar nga autoritetet; mos vendosni vetë kur ndalimi ka përfunduar.

Si t’i mbrojmë fëmijët dhe kafshët?

Fëmijët mund të gëlltisin ujë pa dashje, ndërsa qentë shpesh pinë ujë gjatë lojës. Mbajini larg ujërave me shtresë, ngjyrë ose erë të dyshimtë, si dhe larg peshqve të ngordhur në breg. Shikoni paralajmërimet e institucioneve para notit, lundrimit ose peshkimit. Një fotografi nuk zëvendëson testimin e ujit.

Për problemet e frymëmarrjes pas ekspozimit shihni astmën dhe irritimin respirator; për simptoma gastrointestinale lexoni dhimbjen e barkut.

Pyetje të shpeshta

A janë të gjitha algat blu-jeshile toksike?

Jo. Disa lulëzime prodhojnë toksina; analiza e ujit është e nevojshme për konfirmim.

A mund të notoj nëse uji duket i kthjellët?

Jo nëse ka njoftim ndalimi; toksinat mund të jenë të pranishme edhe pa ndryshim të dukshëm.

A e largon zierja toksinën?

Zierja nuk është metodë e sigurt për heqjen e toksinave cianobakteriale.

Çfarë nëse qeni ka pirë ujë të gjelbër?

Largojeni dhe kontaktoni menjëherë veterinerin nëse dyshohet ekspozim toksik.

Referenca mjekësore

1. CDC – Preventing Harmful Algal Bloom Illness
2. CDC – Pets and Harmful Algal Blooms

Keni pyetje për këtë temë? Për pyetje jo urgjente përdorni Bëj një pyetje. Rastet e rënda kërkojnë ndihmë urgjente.

Rreth autores

Dr. Albana Greca, MD, MMedSc — Mjeke e Familjes dhe autore mjekësore në PyetMjekun. Puna e saj përfshin kujdesin parësor, parandalimin dhe edukimin e pacientëve. Profili profesional.