Si mund te ndikoje diabeti tek syte?

Glukoza e larte per nje kohe te gjate mund te demtoje enet e vogla te gjakut ne retine, shtresa e ndjeshme ndaj drites ne pjesen e pasme te syrit.

Diabeti mund te lidhet me:

• retinopati diabetike;
• edeme makulare diabetike;
• hemorragji ne vitreus;
• shkeputje traksionale te retines ne semundje te avancuar;
• risk me te larte per katarakte;
• risk me te larte per glaukome;
• ndryshime te perkohshme te refraksionit kur glukoza ndryshon ndjeshem.

Per nje pasqyre me te gjere te problemeve qe diabeti mund te shkaktoje ne organe te ndryshme, mund te lexoni komplikacionet afatshkurtra dhe afatgjata te diabetit.

Cfare eshte retinopatia diabetike?

Retinopatia diabetike eshte nje komplikacion neurovaskular i diabetit qe demton enet e gjakut te retines.

Ne fazat e para mund te shfaqen:

• mikroaneurizma;
• hemorragji te vogla retinale;
• rrjedhje lengu;
• zona ishemie.

Retinopatia diabetike jo-proliferative

Kjo eshte faza me e hershme. Quhet shpesh NPDR.

Enet e vogla te retines demtohen, mund te rrjedhin ose te bllokohen, por ende nuk ka formim te eneve te reja jonormale karakteristike te fazes proliferative.

NPDR mund te jete e lehte, e moderuar ose e rende.

Retinopatia diabetike proliferative

Kur ishemia e retines behet me e theksuar, syri mund te prodhoje sinjale qe stimulojne formimin e eneve te reja dhe jonormale.

Kjo quhet retinopati diabetike proliferative, ose PDR.

Enet e reja jane te brishta dhe mund te shkaktojne:

• hemorragji ne vitreus;
• formim indi fibroz;
• terheqje te retines;
• shkeputje traksionale te retines;
• humbje te rende te shikimit.

Cfare eshte edema makulare diabetike?

Makula eshte zona qendrore e retines qe perdorim per lexim, njohjen e fytyrave, drejtimin e automjetit dhe shikimin e detajeve.

Kur enet e demtuara rrjedhin leng dhe makula fryhet, gjendja quhet edeme makulare diabetike, ose DME.

DME mund te shfaqet ne faza te ndryshme te retinopatise dhe mund te shkaktoje:

• turbullim te shikimit qendror;
• veshtiresi ne lexim;
• imazh te shtremberuar;
• ulje te qartesise se shikimit.

A mund te turbullohet shikimi vetem sepse glukoza eshte e larte?

Po.

Glukoza shume e larte ose ndryshimet e shpejta te saj mund te ndryshojne perkohesisht sasine e lengut ne strukturat qe fokusojne driten.

Kjo mund te shkaktoje:

• shikim te turbullt;
• ndryshim te perkohshem te dioptrise;
• luhatje te shikimit nga dita ne dite.

Shikimi mund te permiresohet kur glukoza stabilizohet.

Nese doni te kuptoni me mire vlerat e glukozes, mund te lexoni si interpretohen glukoza esell dhe vlerat pas ushqimit.

Cilat jane simptomat e retinopatise diabetike?

Problemi kryesor eshte se retinopatia diabetike mund te mos jape asnje simptome ne fazat e hershme.

Kur semundja perparon, mund te shfaqen:

• shikim i turbullt;
• floaters ose pika dhe fije te erreta qe levizin;
• zona te erreta ose bosh ne fushepamje;
• veshtiresi ne lexim;
• ndryshim te perceptimit te ngjyrave;
• shikim qe ndryshon nga dita ne dite;
• humbje te pjesshme ose te rende te shikimit.

Kur duhet te kontrollohen syte tek personat me diabet?

Diabeti tip 1

Tek te rriturit me diabet tip 1, ekzaminimi fillestar i zgjeruar dhe i plote i syrit rekomandohet rreth 5 vjet pas fillimit te diabetit.

Diabeti tip 2

Tek diabeti tip 2, ekzaminimi i syrit duhet bere ne kohen e diagnozes, sepse hiperglicemia mund te kete qene e pranishme per vite para zbulimit te diabetit.

Po pas kontrollit te pare?

Nese nje ose me shume kontrolle vjetore nuk tregojne retinopati dhe treguesit e kontrollit te glukozes jane brenda objektivit, screening-u cdo 1-2 vjet mund te merret ne konsiderate.

Nese retinopatia eshte e pranishme, kontrolli duhet bere te pakten cdo vit dhe me shpesh kur semundja po perparon ose kercenon shikimin.

Diabeti dhe retinopatia gjate shtatzanise

Shtatzania mund te pershpejtoje progresionin e retinopatise tek disa gra qe kane pasur diabet tip 1 ose tip 2 para shtatzanise.

Personat me diabet paraekzistues qe planifikojne shtatzani duhet te diskutojne gjendjen e retines me ekipin mjekesor.

Rekomandohet:

• vleresim i syrit para shtatzanise kur eshte e mundur;
• ekzaminim ne tremujorin e pare;
• monitorim gjate shtatzanise sipas shkalles se retinopatise;
• ndjekje deri ne 1 vit pas lindjes kur kjo indikohet.

Si diagnostikohet retinopatia diabetike?

Vleresimi mund te perfshije:

• matjen e mprehtesise vizive;
• ekzaminim te zgjeruar te retines;
• fotografi te fundusit;
• OCT;
• angiografi fluorescein ne raste te zgjedhura;
• ultratingull kur gjaku ose opacitetet pengojne pamjen e retines.

OCT

Optical coherence tomography krijon prerje me rezolucion te larte te retines dhe eshte vecanerisht e dobishme per zbulimin dhe monitorimin e edemes makulare diabetike.

Fotografia e retines

Fotografite mund te dokumentojne ndryshimet dhe te perdoren ne programe screening-u, por nje rezultat jonormal duhet te kete nje rruge te qarte referimi tek profesionisti i syrit.

Si trajtohet retinopatia diabetike?

Jo cdo retinopati kerkon menjehere injeksione ose laser.

Ne fazat e hershme mund te mjaftojne:

• monitorimi okulistik;
• kontrolli i glukozes;
• kontrolli i tensionit arterial;
• menaxhimi i lipideve;
• ndjekja e rregullt.

Kur duhet referim i shpejte tek okulisti?

Referimi specialistik eshte vecanerisht i rendesishem kur ka:

• cfaredo edema makulare diabetike;
• NPDR te moderuar ose me te rende;
• retinopati diabetike proliferative.

Injeksionet anti-VEGF

VEGF eshte nje sinjal biologjik qe nxit rrjedhjen dhe formimin e eneve jonormale.

Barnat anti-VEGF jepen me injeksion brenda syrit dhe mund te zvogelojne rrjedhjen e lengut dhe neovaskularizimin.

Anti-VEGF konsiderohet trajtim i linjes se pare per shumicen e syve me edeme makulare diabetike qe prek qendren e makules dhe ul mprehtesine vizive.

Tek disa paciente me PDR, anti-VEGF mund te jete alternative ndaj laserit panretinal, por kerkon respektim te kujdesshem te vizitave dhe injeksioneve te planifikuara.

Laser panretinal

Panretinal photocoagulation, ose PRP, perdor laser ne zona periferike te retines per te ulur stimulimin e formimit te eneve jonormale.

PRP mbetet trajtim i rendesishem per PDR me risk te larte dhe perdoret edhe ne raste te tjera te zgjedhura.

Laser fokal ose grid

Mund te perdoret ne raste te zgjedhura te edemes makulare, sidomos kur anti-VEGF nuk eshte i pershtatshem ose edema vazhdon pavaresisht trajtimit.

Kortikosteroidet intravitreale

Mund te perdoren ne disa raste te DME, por mund te rrisin riskun e kataraktes dhe presionit intraokular dhe kerkojne monitorim.

Vitrektomia

Kirurgjia vitrektomike mund te nevojitet kur ka:

• hemorragji te konsiderueshme ne vitreus;
• ind fibroz qe terheq retinen;
• shkeputje traksionale te retines;
• komplikacione te tjera te retinopatise proliferative.

Si mund te ulet risku per demtim te shikimit?

Mbrojtja e syve nuk varet vetem nga nje numer i glukozes.

Faktoret me te rendesishem perfshijne:

• kontrollin e glukozes sipas objektivit individual;
• kontrollin e tensionit arterial;
• menaxhimin e kolesterolit dhe lipideve;
• mos pirjen e duhanit;
• kontrollet okulistike ne intervalin e rekomanduar;
• trajtim te hershem kur zbulohet retinopatia.

HbA1c dhe risku afatgjate

HbA1c jep nje pamje te ekspozimit mesatar ndaj glukozes gjate rreth 2-3 muajve dhe perdoret bashke me matjet e tjera per te vleresuar kontrollin e diabetit.

Per nje shpjegim praktik mund te lexoni cfare do te thote HbA1c dhe si interpretohet rezultati.

Nese deshironi ta ktheni HbA1c ne nje vlere te perafert te glukozes mesatare, mund te perdorni edhe kalkulatorin HbA1c ne estimated average glucose.

A rrit diabeti riskun per glaukome dhe katarakte?

Po. Personat me diabet kane risk me te larte per disa semundje te tjera okulare.

Glaukoma

Diabeti lidhet me risk me te larte per glaukome me kend te hapur.

Ne retinopati shume te avancuar, ishemia e retines mund te shkaktoje formimin e eneve jonormale ne pjesen e perparme te syrit dhe te coje ne glaukome neovaskulare.

Per me shume informacion mund te lexoni si diagnostikohet dhe trajtohet glaukoma.

Katarakta

Personat me diabet kane risk me te larte per katarakte dhe mund ta zhvillojne ne moshe me te re se personat pa diabet.

Katarakta eshte turbullim i lentes natyrale te syrit dhe mund te shkaktoje shikim te mjegullt, glare dhe veshtiresi ne shikimin e nates.

A mund te parandalohet plotesisht retinopatia diabetike?

Nuk mund te garantohet se nje person nuk do te zhvilloje kurre retinopati, por risku dhe progresioni mund te ulen ndjeshem.

Faktore qe lidhen me risk me te larte perfshijne:

• kohezgjatjen me te madhe te diabetit;
• hiperglicemine kronike;
• hipertensionin;
• dislipidemine;
• semundjen diabetike te veshkave;
• shtatzanine tek personat me diabet paraekzistues;
• retinopatine qe eshte tashme e pranishme.

Per keshilla me te gjera per mbrojtjen e shikimit mund te lexoni kujdesin e perditshem per syte dhe shenjat qe nuk duhen neglizhuar.