Cfare eshte semundja e terbimit (rabies)?

Terbimi eshte nje semundje virale zoonotike, pra nje infeksion qe mund te transmetohet nga kafshet tek njerezit.

Virusi i rabies prek sistemin nervor qendror dhe shkakton inflamacion progresiv te trurit dhe palces kurrizore.

Ajo qe e ben terbimin vecanerisht te rrezikshem eshte fakti se pas shfaqjes se simptomave neurologjike semundja eshte pothuajse gjithmone fatale. Megjithate, semundja mund te parandalohet nese masat e duhura merren para fillimit te simptomave.

Ne nivel global, qente jane burimi kryesor i rasteve te terbimit tek njerezit. Virusi mund te gjendet edhe tek kafshe te tjera gjitare, perfshire lakuriqet e nates dhe disa kafshe te egra.

Si transmetohet terbimi tek njerezit?

Virusi ndodhet kryesisht ne peshtymen e kafshes se infektuar.

Transmetimi mund te ndodhe kur peshtyma bie ne kontakt me:

• nje plage nga kafshimi;
• nje gervishtje qe ka demtuar lekuren;
• lekure te demtuar;
• syte;
• gojen;
• mukoza te tjera.

Ekspozimet nga lakuriqet e nates kerkojne vleresim te vecante sepse kafshimet ose gervishtjet mund te jene shume te vogla dhe jo gjithmone dallohen lehte.

A transmetohet terbimi nga njeriu tek njeriu?

Transmetimi i zakonshem nga nje person tek nje person tjeter nuk eshte dokumentuar.

Raste shume te rralla jane raportuar ne lidhje me transplantimin e organeve ose indeve nga donatore te infektuar.

Cfare duhet te beni menjehere pas kafshimit ose gervishtjes?

Cilat kontakte konsiderohen ekspozim ndaj rabies?

Organizata Boterore e Shendetesise i ndan ekspozimet ne kategori sipas menyres se kontaktit.

Cilat jane shenjat e rabies tek nje kafshe?

Nje kafshe me rabies nuk duhet domosdoshmerisht te kete “shkume nga goja”.

Shenja te mundshme jane:

• ndryshim i papritur i sjelljes;
• agresivitet i pazakonte;
• nje kafshe e eger qe afrohet ne menyre jo normale tek njerezit;
• veshtiresi ne ecje;
• paralize;
• veshtiresi ne gelltitje;
• peshtyme e shtuar;
• sjellje neurologjike jonormale.

Mos u perpiqni ta kapni vete nje kafshe te dyshimte. Kontaktoni sherbimin veterinar ose autoritetet perkatese.

Cilat jane simptomat e terbimit tek njeriu?

Periudha e inkubacionit eshte koha nga ekspozimi deri ne fillimin e simptomave.

Ajo zakonisht zgjat disa jave deri ne disa muaj, por mund te jete me e shkurter ose me e gjate. Kohezgjatja ndikohet nga vendi dhe ashpersia e ekspozimit, sasia e virusit dhe faktore te tjere.

Simptomat e hershme

• temperature;
• dhimbje koke;
• dobesi ose ndjenje e pergjithshme semundjeje;
• dhimbje ne vendin e ekspozimit;
• ndjesi shpimi, djegieje ose kruarje ne vendin e kafshimit.

Faza neurologjike

Kur virusi arrin sistemin nervor qendror, mund te zhvillohet encefalit progresiv.

Simptomat mund te perfshijne:

• ankth;
• agjitacion;
• konfuzion;
• pagjumesi;
• delir;
• halucinacione;
• veshtiresi ne gelltitje;
• rritje te peshtymes;
• kriza;
• paralize.

Cfare eshte hidrofobia?

Hidrofobia nuk eshte thjesht frike psikologjike nga uji.

Tek rabies, perpjekja per te pire lengje mund te shkaktoje spazma te dhimbshme te muskujve te fytit dhe gelltitjes. Kjo mund te beje qe pacienti te reagoje me frike edhe ndaj pamjes ose mendimit te ujit.

Rabies paralitik

Jo te gjithe pacientet zhvillojne formen klasike me agjitacion dhe hidrofobi. Nje pjese zhvillojne forme paralitike, me dobesi progresive, paralize dhe me pas kome.

Si diagnostikohet rabies tek njeriu?

Para shfaqjes se simptomave nuk ekziston nje analize rutine e thjeshte qe mund te tregoje se nje person i ekspozuar do te zhvilloje rabies.

Per kete arsye, vendimi per profilaksine pas ekspozimit bazohet kryesisht ne vleresimin e ekspozimit dhe jo duke pritur nje analize gjaku.

Kur nje pacient ka simptoma dhe dyshohet rabies, diagnoza kerkon teste te specializuara dhe zakonisht disa lloje mostrash.

Mund te analizohen:

• peshtyma;
• biopsia e lekures nga zona e qafes;
• serumi;
• lengu cerebrospinal.

Nuk mjafton gjithmone nje test i vetem negativ per te perjashtuar semundjen tek nje pacient simptomatik.

Si parandalohet rabies pas nje ekspozimi?

Trajtimi parandalues pas ekspozimit quhet profilaksi pas ekspozimit (PEP).

Ai mund te perfshije:

• larjen dhe trajtimin e menjehershem te plages;
• vaksinen kunder rabies;
• imunoglobulinen kunder rabies kur eshte e indikuar.

Vaksina kunder rabies

Vaksina stimulon organizmin te prodhoje antitrupa kunder virusit. Ajo duhet te filloje sipas vleresimit mjekesor sa me shpejt pas nje ekspozimi qe konsiderohet me rrezik.

Skema e vaksinimit ndryshon sipas faktit nese personi eshte vaksinuar me pare, gjendjes se sistemit imunitar dhe protokollit te perdorur.

Imunoglobulina kunder rabies

Tek persona te pavaksinuar me pare dhe me ekspozime te renda, imunoglobulina mund te jepet ne fillim te profilaksise per te siguruar mbrojtje te menjehershme derisa vaksina te krijoje pergjigjen imunitare.

Kur eshte e mundur, imunoglobulina vendoset ne dhe rreth plages sipas protokollit mjekesor.

A eshte vone nese kane kaluar disa dite nga kafshimi?

Mos supozoni se eshte vone dhe mos vendosni vete te mos kerkoni ndihme. Nese nuk kane filluar simptoma te rabies, nje ekspozim i mundshem duhet ende te vleresohet urgjent nga profesionistet e shendetesise.

A mund te trajtohet rabies pasi fillojne simptomat?

Kur rabies klinik eshte zhvilluar, nuk ekziston nje terapi e provuar qe e sheron ne menyre te besueshme semundjen. Trajtimi ne kete faze eshte kryesisht intensiv dhe mbeshtetes.

Mbijetesa pas rabies klinik eshte jashtzakonisht e rralle.

Si mund te parandalohet terbimi?

• vaksinoni kafshet shtepiake sipas rekomandimeve veterinare;
• mos prekni kafshe te egra ose te panjohura;
• mos prekni lakuriq nate;
• mesojini femijet te mos afrohen tek kafshe te panjohura;
• raportoni kafshet me sjellje te dyshimte tek autoritetet veterinare;
• kerkoni vleresim mjekesor pas nje kafshimi ose ekspozimi te mundshem.

Vaksina para ekspozimit

Vaksinimi para ekspozimit mund te rekomandohet per persona me rrezik te larte, si disa veterinere, persona qe punojne me virusin e rabies, persona qe kane kontakt te shpeshte me lakuriq nate ose udhetare te caktuar drejt zonave me rrezik.

Edhe nje person i vaksinuar paraprakisht duhet te kerkoje vleresim mjekesor pas nje ekspozimi te mundshem.

Pyetje te shpeshta per terbimin