Cfare eshte tetanozi?

Tetanozi eshte nje semundje akute e sistemit nervor e shkaktuar nga toksina e prodhuar nga Clostridium tetani.

Ky bakter formon spore qe mund te gjenden ne ambient, perfshire:

• toke;
• pluhur;
• pleh dhe material organik;
• fece te disa kafsheve.

Kur sporet hyjne ne nje plage dhe gjejne kushte te pershtatshme me pak oksigjen, ato mund te mbijne dhe bakteret te prodhojne nje neurotoksine shume te fuqishme te quajtur tetanospasmin.

Toksina pengon mekanizmat normale qe frenojne kontraktimin e muskujve, duke shkaktuar ngurtesim dhe spazma te pavullnetshme.

Si mund te merret tetanozi?

Sporet mund te hyjne ne trup nepermjet nje demtimi te lekures.

Shembuj jane:

• plaget shpuese;
• plaget e ndotura me toke, fece ose peshtyme;
• kafshimet nga kafshet ose njeriu;
• djegiet;
• plaget me ind te vdekur;
• demtimet shtypese;
• frakturat e hapura;
• plaget kronike ose gangrenoze;
• procedurat e kryera ne kushte jo sterile;
• perdorimi i drogave me injeksion.

Per informacion mbi frakturat e hapura dhe kujdesin urgjent lexoni edhe frakturat kockore .

A shkaktohet tetanozi nga ndryshku?

Jo nga ndryshku vete.

Ideja e “gozhdes se ndryshkur” lidhet me faktin se nje gozhde mund te krijoje nje plage te thelle shpuese dhe mund te jete e kontaminuar me toke ose papasterti.

Nje objekt pa ndryshk mund te paraqese gjithashtu rrezik nese shkakton nje plage te thelle ose te kontaminuar.

Cilat plage kane rrezik me te larte per tetanoz?

Sa kohe pas plages shfaqet tetanozi?

Periudha e inkubacionit zakonisht eshte 3-21 dite.

Sipas WHO, shumica e rasteve shfaqen brenda rreth 14 diteve pas infektimit.

Megjithate, pacienti mund te mos kujtoje gjithmone nje plage te caktuar.

Cilat jane simptomat e tetanozit?

Shenja klasike eshte ngurtesimi i muskujve dhe spazmat e dhimbshme.

Simptomat mund te perfshijne:

• ngurtesim ose bllokim te nofulles, i quajtur trismus;
• veshtiresi per te hapur gojen;
• ngurtesim te qafes;
• veshtiresi ne gelltitje;
• spazma te dhimbshme te muskujve;
• ngurtesim te muskujve te barkut;
• spazma te shpines dhe gjymtyreve;
• temperature;
• djersitje te shtuar;
• rrahje te shpejta te zemres;
• ndryshime te tensionit arterial;
• ne raste te renda, veshtiresi ne frymemarrje.

Cfare mund t’i shkaktoje spazmat?

Ne tetanozin e rende, spazmat mund te nxiten edhe nga stimuj te vegjel si:

• zhurma;
• drita;
• prekja;
• levizja.

Cilat jane format e tetanozit?

Tetanozi i gjeneralizuar

Eshte forma me e njohur dhe shkakton ngurtesim dhe spazma ne shume grupe muskulore.

Tetanozi lokal

Ngurtesimi dhe spazmat fillimisht kufizohen prane zones se plages. Ne disa raste mund te perparoje ne forme te gjeneralizuar.

Tetanozi cefalik

Eshte forme e rralle qe mund te shfaqet pas demtimeve ne koke ose infeksioneve te zones dhe mund te perfshije nervat kraniale.

Tetanozi neonatal

Shfaqet tek te porsalindurit qe nuk kane mbrojtje te mjaftueshme nga antitrupat e nenes dhe mund te lidhet me lindje ose kujdes te pakordonit ne kushte jo sterile.

Foshnja mund te ushqehet normalisht ne ditet e para dhe me pas te zhvilloje veshtiresi ne thithje, ngurtesim dhe spazma.

Si diagnostikohet tetanozi?

Diagnoza e tetanozit eshte klinike.

Mjeku vlereson:

• ngurtesimin dhe spazmat tipike;
• bllokimin e nofulles;
• veshtiresine ne gelltitje;
• historine e plages ose demtimit;
• historine e vaksinimit;
• shkaqe te tjera qe mund te japin simptoma te ngjashme.

Cfare duhet bere menjehere pas nje plage?

Per parandalimin e tetanozit, vleresimi i plages dhe historise se vaksinimit jane po aq te rendesishme.

1. Pastroni plagen. Hiqni papastertite e dukshme me uje te paster dhe kujdes te pershtatshem per plagen.
2. Hiqni materialin e huaj. Toke, copa druri ose material tjeter mund te kerkojne pastrim profesional.
3. Vleresoni indin e demtuar. Indi i vdekur mund te kerkoje debridim nga profesionisti shendetesor.
4. Kontrolloni historine e vaksinimit. Data e dozes se fundit ndryshon vendimin per vaksinen pas plages.
5. Vleresoni nese duhet TIG. Imunoglobulina antitetanike perdoret vetem ne situata te caktuara.

Kur duhet vaksina e tetanozit pas nje plage?

Vendimi varet nga dy gjera:

1. lloji i plages;
2. historia e dozave te vaksinimit.

Keto pragje bazohen ne udhezimin e CDC per menaxhimin e plageve. Programet kombetare mund te kene detaje te ndryshme, ndaj mjeku duhet te kontrolloje dokumentacionin tuaj te vaksinimit.

Per pyetje te pergjithshme mbi vaksinat, dozat e humbura dhe sigurine e vaksinimit tek femijet lexoni edhe vaksinimin e femijeve dhe pyetjet me te shpeshta te prinderve .

Kur perdoret imunoglobulina antitetanike – TIG?

TIG permban antitrupa qe mund te neutralizojne toksinen e tetanozit qe ende nuk eshte lidhur me nervat.

Per parandalim pas nje plage, TIG nuk rekomandohet per plage te pastra dhe te vogla.

Per plage te ndotura ose te medha, TIG mund te rekomandohet tek:

• persona me histori vaksinimi te panjohur;
• persona qe nuk jane vaksinuar;
• persona qe nuk kane perfunduar serine baze;
• persona me HIV ne situatat e percaktuara nga udhezimi;
• persona me imunodeficience te rende.

Si trajtohet tetanozi?

Tetanozi i zhvilluar eshte urgjence dhe trajtohet ne spital.

Trajtimi mund te perfshije:

• imunoglobuline antitetanike;
• pastrim dhe debridim te plages;
• antibiotike kunder bakterit;
• barna per kontrollin e spazmave;
• kontroll te dhimbjes;
• menaxhim te tensionit dhe ritmit te zemres;
• kujdes intensiv kur semundja eshte e rende;
• mbeshtetje te rrugeve te frymemarrjes dhe ventilim mekanik kur nevojitet;
• vaksinim kunder tetanozit gjate rikuperimit.

Pse TIG nuk e ndalon menjehere semundjen?

TIG mund te neutralizoje toksinen qe ende qarkullon dhe nuk eshte lidhur me nervat.

Nuk mund ta neutralizoje toksinen qe tashme eshte lidhur ne mbaresat nervore. Per kete arsye rikuperimi mund te kerkoje kohe.

Sa zgjat rikuperimi?

Tetanozi nuk eshte semundje qe largohet brenda pak ditesh.

Ne rastet e renda rikuperimi i plote mund te zgjase disa muaj.

A krijohet imunitet pasi e kalon tetanozin?

Jo ne menyre te besueshme.

Sasia e toksines e nevojshme per te shkaktuar semundje eshte aq e vogel sa mund te mos krijoje pergjigje imunitare mbrojtese.

Per kete arsye, edhe nje person qe e ka kaluar tetanozin duhet te vaksinohet.

Si parandalohet tetanozi?

Vaksinimi

Vaksinat qe mbrojne nga tetanozi permbajne anatoksinen e tetanozit dhe zakonisht jepen te kombinuara me vaksina kunder difterise dhe, ne disa formulime, pertusit.

Formulimet mund te perfshijne:

• DTaP;
• Tdap;
• Td;
• kombinime te tjera sipas programit kombetar.

Per te kuptuar komponentin e pertusit ne DTaP dhe Tdap mund te lexoni edhe pertusin ose kollen e mire .

WHO rekomandon nje seri primare dhe doza perforcuese gjate femijerise dhe adoleshences per te krijuar mbrojtje afatgjate. Orari konkret duhet ndjekur sipas programit kombetar te vaksinimit.

Kujdesi i plages

• pastroni plaget sa me shpejt;
• hiqni dheun dhe trupat e huaj;
• mos lini ind te vdekur pa vleresim;
• kerkoni mjek per plage te thella ose shpuese;
• kerkoni vleresim per kafshimet;
• kontrolloni kur eshte bere doza e fundit e vaksines.

Kur duhet te shkoni te mjeku pas nje plage?

Kerkohet vleresim sidomos nese:

• plaga eshte shpuese ose e thelle;
• ka toke, fece, peshtyme ose material te huaj;
• eshte kafshim nga kafshe ose njeriu;
• ka ind te vdekur;
• eshte djegie e rende;
• eshte frakture e hapur;
• plaga eshte nga demtim shtypes;
• nuk e dini kur keni bere vaksinen e fundit;
• nuk keni perfunduar serine e vaksinimit;
• keni imunodeficience;
• plaga po skuqet, enjtet ose nxjerr qelb.

Pyetje te shpeshta per tetanozin