Cfare eshte sifilizi?

Sifilizi eshte nje infeksion i shkaktuar nga bakteri Treponema pallidum.

Ben pjese ne grupin e infeksioneve seksualisht te transmetueshme, ose IST.

Per nje pasqyre me te gjere mbi infeksionet qe transmetohen gjate kontaktit seksual lexoni edhe infeksionet seksualisht te transmetueshme .

Sifilizi eshte i rendesishem sepse mund te kaloje neper faza te ndryshme. Nje person mund te mos kete simptoma per nje kohe te gjate dhe megjithate te vazhdoje te kete infeksion.

Si transmetohet sifilizi?

Transmetimi seksual ndodh kryesisht nga kontakti direkt me nje lezion infektiv gjate:

• seksit vaginal;
• seksit anal;
• seksit oral;
• kontaktit te drejtperdrejte seksual me nje plage ose lezion te sifilizit.

Lezionet mund te gjenden:

• ne penis;
• vulve ose vagine;
• qafen e mitres;
• anus ose rektum;
• buzet;
• goje;
• zona te tjera te lekures.

Transmetimi nga nena tek fetusi

T. pallidum mund te kaloje permes placentes gjate shtatzanise dhe te shkaktoje sifiliz kongjenital.

A merret nga tualeti ose pishina?

Jo ne menyren e zakonshme.

Sifilizi nuk transmetohet nga:

• ndenjeset e tualetit;
• dorezat e dyerve;
• pishinat;
• vaskat;
• ndarja e eneve te ushqimit;
• veshjet e zakonshme.

Sa kohe pas ekspozimit shfaqet sifilizi?

Lezioni i pare i sifilizit primar zakonisht shfaqet rreth 3 jave pas ekspozimit, por koha mund te ndryshoje ndjeshem.

Nje person mund te mos e vere re fare lezionin, sidomos kur ndodhet ne vagine, rektum, qafen e mitres ose goje.

Faza e pare: sifilizi primar

Shenja karakteristike eshte nje lezion i quajtur chancre.

Mund te kete nje ose disa lezione.

Ato shpesh jane:

• te forta;
• te rrumbullaketa ose ovale;
• me baze te paster;
• pa dhimbje.

Megjithate, lezioni nuk eshte gjithmone tipik dhe mund te jete i dhimbshëm ose te ngjaje me semundje te tjera.

Chancre zakonisht sherohet brenda disa javesh edhe pa antibiotik.

Faza e dyte: sifilizi sekondar

Pas fazes primare mund te shfaqen simptoma sistemike dhe nje rash i perhapur.

Shenjat mund te perfshijne:

• njolla ose rash ne lekure;
• lezione ne pellembet e duarve ose shputat e kembeve;
• lezione ne goje ose zona gjenitale;
• temperature;
• zmadhim te gjendrave limfatike;
• dhimbje fyti;
• dhimbje koke;
• dhimbje muskulore;
• lodhje;
• renie flokesh ne zona te caktuara;
• humbje peshe tek disa persona.

Rashi shpesh nuk kruhet, por pamja mund te ndryshoje shume nga nje person tek tjetri.

Faza latente

Sifilizi latent do te thote se testet tregojne infeksion, por personi nuk ka shenja klinike te sifilizit primar, sekondar ose terciar.

Kjo faze mund te zgjase me vite.

Mjeku perpiqet te percaktoje sa kohe mund te kete kaluar nga infektimi, sepse kjo ndikon ne trajtim.

Cfare eshte sifilizi terciar?

Sifilizi terciar eshte komplikacion i vone qe sot shihet me rralle sepse infeksioni mund te diagnostikohet dhe trajtohet me heret.

Mund te shfaqet vite pas infeksionit fillestar dhe mund te perfshije:

• zemren;
• aorten dhe enet e medha te gjakut;
• trurin dhe sistemin nervor;
• lekuren;
• kockat;
• organe te tjera.

Mund te formohen gjithashtu lezione inflamatore te quajtura gummas.

Neurosifilizi, sifilizi okular dhe otosifilizi

Neurosifilizi

Sifilizi mund te preke trurin, meningjet, palcen kurrizore dhe nervat.

Shenja qe kerkojne vleresim perfshijne:

• dhimbje koke te forte ose te pazakonte;
• ngurtesim te qafes;
• ndryshim te gjendjes mendore;
• konfuzion;
• probleme me kujtesen;
• dobesi ose mpirje;
• probleme me ecjen;
• paralize te nervave kraniale;
• shenja te goditjes ne tru.

Sifilizi okular

Mund te shkaktoje inflamacion te strukturave te syrit dhe ne raste te renda humbje te shikimit.

Shenjat mund te perfshijne:

• turbullim te shikimit;
• ulje te shikimit;
• dhimbje te syrit;
• skuqje;
• ndjeshmeri ndaj drites;
• pika ose hije te reja ne fushepamje.

Otosifilizi

Perfshirja e veshit mund te shkaktoje:

• humbje sensorineurale te degjimit;
• zhurme ne vesh;
• marramendje;
• probleme me ekuilibrin.

Sifilizi gjate shtatzanise

Sifilizi mund te kaloje nga gruaja shtatzene tek fetusi dhe mund te shkaktoje:

• abort;
• vdekje fetale;
• lindje te parakohshme;
• peshe te ulet ne lindje;
• sifiliz kongjenital;
• semundje serioze tek i porsalinduri.

Per kete arsye testimi per sifiliz eshte pjese e kujdesit prenatal.

Testimi duhet te kryhet heret ne shtatzani dhe mund te perseritet me vone sipas rrezikut individual dhe protokollit kombetar.

Si diagnostikohet sifilizi?

Ne shumicen e rasteve diagnoza behet me dy lloje testesh serologjike.

RPR dhe VDRL

Keto teste japin nje rezultat sasior, per shembull:

• 1:2;
• 1:4;
• 1:8;
• 1:16;
• 1:32.

Ky quhet titer.

Titri ndihmon mjekun te krahasoje rezultatin para dhe pas trajtimit.

Testet treponemale

TP-PA, EIA, CIA dhe teste te tjera treponemale mund te mbeten pozitive per shume vite dhe tek shumica e pacienteve mbeten reaktive gjate gjithe jetes, edhe pasi sifilizi eshte trajtuar me sukses.

A mund te testohet direkt lezioni?

Po, ne disa qendra te specializuara mund te perdoren metoda direkte si:

• mikroskopia dark-field;
• PCR e validuar nga laboratori per T. pallidum.

Keto teste nuk jane te disponueshme ne cdo laborator.

Si interpretohen kombinimet e testeve?

Per kete arsye nuk duhet te fillohet ose perseritet trajtimi vetem duke pare fjalen “pozitiv” ne nje analize pa ditur llojin e testit, titrin dhe historine e pacientit.

Kur analizohet lengu cerebrospinal?

Punksi lumbal nuk kryhet rutinisht tek cdo person me sifiliz.

Mund te nevojitet kur ka shenja ose simptoma neurologjike, si:

• meningit;
• deficite motorike ose sensitive;
• paralize te nervave kraniale;
• konfuzion ose ndryshim te gjendjes mendore;
• shenja te goditjes ne tru.

Tek sifilizi okular ose otosifilizi vendimi per CSF varet nga ekzaminimi neurologjik dhe manifestimet klinike.

Si trajtohet sifilizi?

Penicilina mbetet trajtimi kryesor.

Regjimi varet nga stadi i infeksionit dhe nese ka perfshirje te sistemit nervor, syrit, veshit ose shtatzani.

Po nese kam alergji ndaj penicilines?

Tek disa persona jo shtatzene ekzistojne alternativa, por ato duhet te zgjidhen nga mjeku dhe kerkojne ndjekje te kujdesshme.

Azithromycin nuk duhet konsideruar terapi rutine per sifilizin per shkak te rezistences dhe deshtimeve te dokumentuara.

Gjate shtatzanise situata eshte vecanerisht e rendesishme sepse penicilina ka rolin kryesor ne parandalimin e infeksionit fetal.

Reaksioni Jarisch-Herxheimer

Brenda oreve te para pas fillimit te trajtimit, disa paciente mund te zhvillojne:

• temperature;
• te dridhura;
• dhimbje koke;
• dhimbje muskulore;
• perkeqesim te perkohshem te disa simptomave.

Ky quhet reaksion Jarisch-Herxheimer dhe nuk eshte i njejte me alergjine ndaj penicilines.

Nje grua shtatzene qe zhvillon kontraksione, ulje te levizjeve fetale ose simptoma shqetesuese pas trajtimit duhet te kontaktoje urgjent sherbimin obstetrik.

Si kontrollohet nese trajtimi ka funksionuar?

Pas trajtimit nuk mjafton vetem fakti qe simptomat jane zhdukur.

Mjeku krahasohet me testin jotreponemal sasior, zakonisht RPR ose VDRL.

Nje ndryshim katerfish i titrit konsiderohet klinikisht i rendesishem.

Per shembull:

• nga 1:32 ne 1:8 eshte ulje katerfish;
• nga 1:8 ne 1:32 eshte rritje katerfish.

Koha kur pritet ulja dhe intervali i kontrollit varen nga stadi dhe situata klinike.

Per sifilizin primar dhe sekondar CDC rekomandon zakonisht vleresim klinik dhe serologjik rreth 6 dhe 12 muaj pas trajtimit.

Per sifilizin latent monitorimi zakonisht shtrihet edhe me gjate.

Cfare duhet te bejne partneret seksuale?

Partneret qe mund te jene ekspozuar duhet te njoftohen dhe te vleresohen.

Sipas kohes se kontaktit dhe stadit te sifilizit tek personi i diagnostikuar, partneri mund te kete nevoje per:

• ekzaminim;
• teste serologjike;
• trajtim edhe para se testet te behen pozitive ne disa ekspozime te fundit.

Sherbimet per partneret jane pjese e rendesishme e parandalimit te riinfektimit dhe transmetimit te metejshem.

A duhen bere teste edhe per IST te tjera?

Po. Nje diagnoze sifilizi eshte arsye per te diskutuar testimin per:

• HIV;
• gonorre;
• klamidia;
• IST te tjera sipas ekspozimit dhe rrezikut.

Per nje tjeter infeksion bakterial seksualisht te transmetueshem lexoni edhe gonorrene, simptomat dhe testimin .

A mund te infektoheni perseri pasi jeni trajtuar?

Po.

Trajtimi i suksesshem nuk krijon imunitet mbrojtes ndaj nje ekspozimi te ri.

Nje person mund te marre sifiliz perseri nga nje partner i infektuar.

Nje rritje katerfish e titrit RPR/VDRL pas nje pergjigjeje te meparshme mund te ngreje dyshimin per riinfektim ose deshtim trajtimi dhe duhet vleresuar nga mjeku.

Si mund te ulet rreziku i sifilizit?

1. Perdorni prezervativ ne menyre korrekte dhe te vazhdueshme. Kjo ul rrezikun, megjithese nuk mbron zonat e pambuluara.
2. Kryeni testim kur keni pasur ekspozim me rrezik. Shume persona me sifiliz nuk kane simptoma te dukshme.
3. Testohuni gjate shtatzanise. Diagnostikimi dhe trajtimi ne kohe mund te parandaloje sifilizin kongjenital.
4. Njoftoni partneret kur diagnostikoheni. Partneri i patrajtuar mund t’ju riinfektoje.
5. Mos u bazoni vetem tek pamja e organeve gjenitale. Lezionet mund te jene te fshehura ose infeksioni mund te jete asimptomatik.

Kur duhet te kontaktoni mjekun?

Kontaktoni mjekun ose sherbimin e IST nese:

• keni nje plage te re ne organet gjenitale, anus ose goje;
• keni rash te pashpjegueshem, sidomos ne pellembet ose shputat;
• nje partner seksual eshte diagnostikuar me sifiliz;
• keni pasur kontakt seksual me rrezik;
• RPR, VDRL, TP-PA ose nje test tjeter ka dale pozitiv;
• jeni shtatzene dhe testi ka dale pozitiv;
• jeni trajtuar me pare dhe titri eshte rritur perseri;
• keni simptoma neurologjike, te syrit ose degjimit.

Pyetje te shpeshta per sifilizin