Antibiograma: Si Lexohet Ndjeshmeria ndaj Antibiotikeve
Antibiograma tregon si reagon nje bakter i izoluar ndaj antibiotikeve te testuar ne laborator. Rezultati mund te ndihmoje mjekun te zgjedhe trajtimin, por nuk duhet lexuar si liste nga e cila pacienti zgjedh vete antibiotikun.
Pergjigjja e shkurter
- Antibiograma behet pas rritjes ose identifikimit te mikroorganizmit nga nje moster si urine, gjak, plage, sputum ose sekrecion.
- S zakonisht do te thote i ndjeshem me ekspozim standard.
- I sipas sistemit EUCAST do te thote i ndjeshem kur rritet ekspozimi, jo automatikisht rezistent.
- R do te thote se ka mundesi te larte deshtimi edhe me ekspozim te rritur.
- Zgjedhja perfundimtare varet edhe nga vendi i infeksionit, alergjite, doza, shtatzenia, mosha dhe funksioni i veshkave e melcise.
Mos prisni antibiogramen kur ka shenja urgjence
Telefononi 112 ose shkoni ne urgjence per konfuzion, veshtiresi ne frymemarrje, presion shume te ulet, lekure te ftohte ose me njolla, qafe te ngrire me temperature, humbje ndjenjash, ulje te madhe te urines ose perkeqesim te shpejte. Mjeket mund te fillojne trajtim empirik dhe ta pershtatin me vone sipas kultures.
Cfare eshte antibiograma?
Antibiograma eshte raporti i testimit te ndjeshmerise se nje mikroorganizmi ndaj barnave antimikrobike. Ne perdorimin e zakonshem, termi i referohet rezultatit per bakterin e izoluar nga pacienti. Ne mikrobiologji, fjala mund te perdoret edhe per nje raport te permbledhur te ndjeshmerise se baktereve ne nje spital ose zone.
Testi nuk pyet thjesht “cili antibiotik eshte me i forte?”. Ai vlereson nese nje antibiotik ka mundesi te arrije efekt klinik kunder nje bakteri te caktuar, sipas kufijve laboratorike te miratuar.
Kultura dhe antibiograma nuk jane e njejta gje
Kultura
Perpiqet te rrise dhe identifikoje bakterin nga mostra. Raporti mund te tregoje emrin e mikroorganizmit, sasine ose faktin se nuk pati rritje.
Antibiograma
Teston izolatin e identifikuar ndaj antibiotikeve dhe raporton S, I, R, MIC ose diametrin e zones se frenimit.
Jo cdo kulture pozitive kerkon antibiotik dhe jo cdo moster jep antibiograme. Mikroorganizmi mund te jete ndotes i mostres, kolonizues pa semundje ose bakter qe nuk ka nevoje te trajtohet ne ate kontekst. Mjeku e lidh rezultatin me simptomat dhe vendin e marrjes.
Kur kerkohet antibiograma?
Testi mund te kerkohet kur:
- dyshohet infeksion bakterial dhe nevojitet identifikimi i shkaktarit;
- infeksioni eshte i rende, i perseritur ose nuk po permiresohet;
- pacienti ka marre antibiotike me pare ose ka rrezik per rezistence;
- infeksioni eshte marre ne spital ose lidhet me pajisje mjekesore;
- eshte izoluar bakter si MRSA ose nje bakter me model kompleks rezistence;
- duhet ngushtuar trajtimi nga antibiotik empirik ne nje bar me te pershtatshem.
Lexoni edhe per MRSA-ne dhe rezistencen ndaj meticilines.
Si merret mostra?
Mostra duhet te vije nga vendi ku dyshohet infeksioni dhe te merret me teknike qe ul kontaminimin. Kur eshte e mundur, kultura merret para fillimit te antibiotikut. Megjithate, ne nje infeksion te rende marrja e mostres nuk duhet te vonoje trajtimin urgjent.
| Mostra | Si merret | Pike e rendesishme |
|---|---|---|
| Urina | Zakonisht mblidhet porcioni i mesit ne ene sterile pas higjienes sipas udhezimit. | Mostra e kontaminuar mund te jape disa lloje bakteresh dhe rezultat te veshtire per interpretim. |
| Gjaku | Merret ne shishe te posacme me teknike sterile, shpesh ne disa sete. | Koha, numri i seteve dhe marrja para antibiotikut ndikojne ne mundesine e zbulimit. |
| Plaga ose abscesi | Merret material nga zona e pershtatshme; kur eshte e mundur preferohet material i thelle ndaj tamponit siperfaqesor. | Bakteret e lekures mund ta kontaminojne mostren. |
| Sputumi | Pacienti nxjerr gelbaze nga rruget e poshtme, jo vetem peshtyme. | Cilesia e mostres ndikon shume ne vleren e rezultatit. |
| Fyti ose sekrecione te tjera | Merret me tampon nga vendi i percaktuar nga profesionisti. | Nje rezultat pozitiv mund te kerkoje dallimin mes infeksionit dhe kolonizimit. |
Per marrjen korrekte te urines lexoni udhezuesin Cfare eshte nje analize urine?. Per simptomat dhe vleresimin lexoni edhe cistitin dhe infeksionin e fshikezes urinare.
Si realizohet testi ne laborator?
Pasi bakteri rritet dhe identifikohet, laboratori mund te perdore nje ose disa metoda:
- Difuzioni me disqe: disqe me antibiotike vendosen mbi nje terren me bakterin. Matet zona ku rritja frenohet.
- MIC: percaktohet perqendrimi minimal frenues, pra sasia me e vogel e antibiotikut qe ndalon rritjen e dukshme ne kushtet e testit.
- Sisteme automatike: identifikojne mikroorganizmin dhe matin ndjeshmerine me panele te standardizuara.
- Teste molekulare: mund te zbulojne gjene te caktuara rezistence shpejt, por nuk zevendesojne gjithmone antibiogramen e plote.
Laboratori e krahason matjen me kufij klinike qe varen nga kombinimi bakter-antibiotik, doza dhe vendi i infeksionit. Nje numer MIC me i vogel nuk do te thote automatikisht se ai antibiotik eshte zgjedhja me e mire se nje tjeter.
Si lexohen S, I dhe R?
Shikoni legjenden e laboratorit. Sistemet EUCAST dhe CLSI nuk e perdorin gjithmone shkronjen I me te njejtin kuptim. Ne shume laboratore europiane perdoret EUCAST.
| Kategoria EUCAST | Kuptimi | Cfare do te thote praktikisht |
|---|---|---|
| S | I ndjeshem me regjim standard dozimi | Ka mundesi te larte suksesi kur bari perdoret me ekspozim standard per ate infeksion. |
| I | I ndjeshem me ekspozim te rritur | Mund te kete mundesi te larte suksesi kur ekspozimi rritet sipas udhezimit: doza, intervali, koha e infuzionit ose perqendrimi ne vendin e infeksionit. |
| R | Rezistent | Ka mundesi te larte deshtimi edhe kur ekspozimi rritet; zakonisht nuk zgjidhet per ate izolim. |
Sipas EUCAST, si S ashtu edhe I jane kategori te ndjeshme, por me kushte te ndryshme ekspozimi. Pacienti nuk duhet ta rrise dozen vete. Doza dhe menyra e dhenies percaktohen nga mjeku duke marre parasysh sigurine dhe funksionin e organeve.
Cfare eshte MIC?
MIC, ose perqendrimi minimal frenues, eshte vlera me e ulet e antibiotikut qe frenon rritjen e dukshme te bakterit ne laborator. Vlera interpretohet kundrejt nje kufiri specifik per bakterin dhe antibiotikun.
MIC nuk eshte doza qe duhet te marre pacienti dhe nuk duhet krahasuar direkt mes antibiotikeve te ndryshem. Nje MIC prej 1 per nje bar nuk eshte domosdoshmerisht “me i mire” se MIC 2 per nje bar tjeter, sepse kufijte dhe sjellja ne trup ndryshojne.
Pse antibiotiku nuk zgjidhet vetem nga shkronja S?
Mjeku zgjedh mes antibiotikeve te mundshem duke vleresuar:
- vendin dhe ashpersine e infeksionit;
- aftesine e barit per te arritur ne urine, mushkeri, kocke, tru ose indin tjeter;
- alergjite dhe efektet anesore;
- moshen, peshen, shtatzenine ose gjidhenien;
- funksionin e veshkave dhe melcise;
- nderveprimet me barnat e tjera;
- rrugen e dhenies, dozen dhe kohezgjatjen;
- nese mikroorganizmi eshte shkaktar i vertete, kolonizues ose ndotes.
Per kete arsye, nje antibiotik S mund te mos jete zgjedhja e pare, ndersa nje antibiotik I mund te jete i pershtatshem me regjim te optimizuar.
Cfare do te thote “nuk pati rritje”?
Nje kulture pa rritje mund te thote se nuk u zbulua mikroorganizem ne kushtet e testit. Ajo nuk e perjashton gjithmone infeksionin. Rezultati mund te ndikohet nga antibiotiku i marre para mostres, sasia e vogel e baktereve, vendi i gabuar i marrjes, transporti i vonuar ose mikroorganizem qe kerkon kushte te vecanta.
Nga ana tjeter, nje kulture pozitive nuk provon gjithmone infeksion aktiv. Ne urine, plage, lekure dhe disa sekrecione mund te kete kolonizim ose kontaminim. Simptomat dhe ekzaminimi mbeten thelbesore.
Sa kohe duhet per rezultatin?
Koha varet nga mostra dhe mikroorganizmi. Shume kultura bakteriale japin informacion fillestar brenda 24-48 oresh dhe antibiograma perfundohet me vone, por disa baktere rriten me ngadale. Tuberkulozi, disa kerpudha dhe mikroorganizma te vecante mund te kerkojne me shume kohe.
Ne infeksione te renda, laboratori mund te njoftoje rezultate paraprake dhe mjeku mund ta ndryshoje trajtimin para raportit perfundimtar.
Rezistenca ndaj antibiotikeve
Rezistenca zhvillohet te mikroorganizmat, jo sepse trupi i pacientit “mesohet” me antibiotikun. Perdorimi i panevojshem ose jo i sakte ushtron presion qe favorizon mbijetesen dhe perhapjen e baktereve rezistente.
- Mos merrni antibiotik per viroza, grip ose shumicen e ftohjeve.
- Merreni vetem kur pershkruhet dhe saktesisht sipas udhezimit.
- Mos perdorni antibiotikun e nje personi tjeter.
- Mos ruani antibiotike per nje semundje te ardhshme.
- Mos e ndryshoni ose nderprisni trajtimin pa folur me mjekun.
Kur duhet te kontaktoni mjekun?
Kontaktoni mjekun qe ka kerkuar kulturen kur rezultati del pozitiv, kur bakteri raportohet rezistent, kur simptomat nuk po permiresohen ose kur shfaqen efekte anesore. Mos filloni nje antibiotik nga antibiograma pa recete.
Te infeksionet urinare qe perseriten, antibiograma mund te ndihmoje, por duhen vleresuar edhe shkaqet e rikthimit. Lexoni perse riperseriten infeksionet urinare.
Pyetje te shpeshta
A duhet te marr antibiotikun qe ka shkronjen S?
Jo pa vendimin e mjekut. S tregon ndjeshmeri laboratorike, por zgjedhja varet nga infeksioni, alergjite, organet, doza dhe faktore te tjere.
A do te thote I se antibiotiku nuk ben efekt?
Jo domosdoshmerisht. Sipas EUCAST, I do te thote i ndjeshem me ekspozim te rritur. Regjimin e percakton mjeku; pacienti nuk duhet ta rrise dozen vete.
A do te thote R se duhet doze me e larte?
Jo. R tregon mundesi te larte deshtimi edhe me ekspozim te rritur. Zakonisht kerkohet alternative tjeter.
A mund te behet antibiograma pa kulture?
Antibiograma klasike kerkon nje mikroorganizem te izoluar. Testet molekulare mund te zbulojne disa mekanizma rezistence, por nuk japin gjithmone te njejtin informacion.
A e perjashton infeksionin nje kulture negative?
Jo gjithmone. Antibiotiket e meparshem, mostra ose transporti jo i pershtatshem dhe mikroorganizmat e veshtire per t’u rritur mund te ndikojne.
A duhet ta ndal antibiotikun para kultures?
Mos e ndalni vete. Tregojini mjekut cfare keni marre. Ai vendos kohen e mostres dhe trajtimin sipas ashpersise se gjendjes.
A funksionon antibiotiku per viruset?
Jo. Antibiotiket veprojne ndaj baktereve te caktuara dhe nuk trajtojne gripin, ftohjen ose infeksione te tjera virale.
Referencat mjekesore
- MedlinePlus: Antibiotic Sensitivity Test
- EUCAST: Definitions of S, I and R
- Centers for Disease Control and Prevention: Antibiotic Do’s and Don’ts
- Centers for Disease Control and Prevention: About Antimicrobial Resistance
Kujdes
Ky material eshte edukues dhe nuk zevendeson ekzaminimin, diagnozen ose receten. Mos filloni, mos rrisni dozen dhe mos nderprisni antibiotik pa udhezimin e mjekut.
Keni nje antibiograme qe nuk e kuptoni?
Shkruani llojin e mostres, bakterin, numrin e kolonive kur raportohet, kategorite S/I/R, MIC-ne, simptomat dhe antibiotiket qe keni marre. Mos publikoni dokumente me emer, numer personal, adrese ose te dhena te tjera identifikuese.
Pyet Mjekun
