Cfare eshte dispepsia ose keqtretja?

Dispepsia eshte nje grup simptomash te lokalizuara kryesisht ne pjesen e siperme te barkut dhe nuk eshte nje semundje e vetme.

Simptomat tipike perfshijne:

• dhimbje epigastrike;
• djegie epigastrike;
• ngopje shume te hershme gjate nje vakti;
• ndjesi te pakendshme te mbushjes pas ushqimit.

Epigastriumi eshte zona ne pjesen e siperme dhe qendrore te barkut, poshte sternumit.

Cilat simptoma mund ta shoqerojne dispepsine?

Pervec simptomave kryesore, disa paciente raportojne:

• nauze;
• fryrje te pjeses se siperme te barkut;
• gromesira;
• ulje oreksi.

Gazrat dhe fryrja mund te bashkejetojne me dispepsine, por mund te kene edhe mekanizma te tjere. Per informacion me te detajuar mund te lexoni Gazrat dhe fryrja e barkut: shkaqet dhe trajtimi.

A eshte dispepsia e njejte me refluksin ose urthin?

Jo. Dispepsia dhe gastroesophageal reflux disease, GERD, jane gjendje te ndryshme, megjithese mund te bashkejetojne.

Simptomat me karakteristike te refluksit jane:

• djegie prapa sternumit;
• kthim i acidit ose ushqimit drejt gojes;
• shije e tharte ose e hidhur ne goje.

Ne dispepsi, simptomat kryesore jane ne epigastrium dhe lidhen me dhimbjen, djegien, ngopjen e hershme ose mbushjen e pakendshme.

Cfare eshte functional dyspepsia?

Functional dyspepsia eshte dispepsi kronike ku nuk gjendet nje semundje strukturore qe shpjegon simptomat.

Sot konsiderohet nje disorder of gut-brain interaction.

Kjo nuk do te thote se simptomat jane imagjinare ose “vetem nga stresi”. Mekanizmat mund te perfshijne:

• rritje te ndjeshmerise ndaj sinjaleve nga stomaku;
• probleme me relaksimin e stomakut kur hyn ushqimi;
• ndryshime ne zbrazjen gastrike tek disa paciente;
• ndryshime ne sinjalizimin tru-zorre;
• inflamacion te nivelit te ulet ne disa paciente;
• faktore psikologjike dhe stres qe mund te modifikojne perceptimin e simptomave.

Sipas kritereve Rome IV, simptomat tipike duhet te kene qene aktive gjate muajve te fundit dhe te kene filluar muaj me pare. Ne praktiken klinike, mjeku gjithashtu duhet te sigurohet se nuk ekziston nje shkak tjeter qe e shpjegon me mire tablon.

Cilat jane dy format kryesore te functional dyspepsia?

Dy format mund te mbivendosen tek i njejti pacient.

Cfare mund te shkaktoje simptoma dispepsie?

Dispepsia mund te jete funksionale ose sekondare ndaj nje semundjeje tjeter.

Shkaqe qe mjeku mund te konsideroje perfshijne:

• functional dyspepsia;
• Helicobacter pylori;
• ulcera gastrike ose duodenale;
• gastritis ose gastropathy;
• GERD qe mbivendoset me simptomat;
• gastroparesis ne paciente te zgjedhur;
• disa barna;
• kancer gastrik, me rralle por i rendesishem per t’u perjashtuar kur risku eshte i rritur.

Simptoma te pjeses se siperme te barkut mund te vijne gjithashtu nga organe te tjera, perfshire fshikezen e temthit, pankreasin dhe zemren.

Cfare lidhjeje ka H. pylori me dispepsine?

Helicobacter pylori mund te shkaktoje gastrit dhe ulcere peptike dhe mund te shoqerohet me simptoma dispepsie.

Tek pacientet pa indikacion te menjehershem per gastroskopi, nje strategji e zakonshme eshte testimi jo invaziv per H. pylori dhe trajtimi nese testi eshte pozitiv.

Testet qe perdoren per infeksion aktiv perfshijne:

• urea breath test;
• stool antigen test;
• teste nga biopsia gjate gastroskopise kur endoskopia eshte e indikuar.

Per menyren e testimit, trajtimit dhe test of cure mund te lexoni Helicobacter pylori: simptomat, analizat dhe trajtimi.

Cilat barna mund te shkaktojne ose perkeqesojne dispepsine?

Barna qe mund te lidhen me simptoma gastrointestinale perfshijne:

• NSAID si ibuprofen, naproxen dhe disa perdorime te aspirin;
• iron supplements;
• disa antibiotike;
• corticosteroids ne situata te caktuara;
• disa barna per osteoporozen;
• GLP-1 receptor agonists qe mund te ngadalesojne zbrazjen e stomakut.

Nese simptomat filluan pas nje bari te ri ose pas ndryshimit te dozes, tregojini mjekut.

Kur “keqtretja” mund te jete nje problem tjeter?

Guret ne temth

Dhimbja e forte ne kuadrantin e siperm djathtas ose epigastrium, sidomos me nauze dhe episode te perseritura, mund te kerkoje vleresim per semundje biliare.

Lexoni edhe Guret ne temth: simptomat, diagnoza dhe trajtimi.

Pankreatiti

Dhimbja e forte dhe e vazhdueshme ne pjesen e siperme te barkut qe perhapet drejt shpines dhe shoqerohet me te vjella nuk duhet quajtur thjesht dispepsi.

Lexoni Pankreatiti: simptomat, shkaqet, diagnoza dhe trajtimi.

Gastroparesis

Nauzea e dukshme, te vjellat me ushqim te patretur, ngopja e forte dhe ndjesia se ushqimi qendron gjate ne stomak mund ta bejne mjekun te mendoje per vonese te zbrazjes gastrike.

Testimi i zbrazjes gastrike nuk rekomandohet rutinë per cdo pacient me dispepsi.

Sindroma e zorres se irrituar

IBS karakterizohet me shume nga dhimbje abdominale qe lidhet me jashteqitjen dhe ndryshim te frekuences ose formes se feceve.

Dispepsia fokusohet kryesisht ne pjesen e siperme te traktit tretes, megjithese dy gjendjet mund te bashkejetojne.

Si diagnostikohet dispepsia?

Diagnoza fillon me historine e simptomave, barnat, faktoret e riskut dhe ekzaminimin fizik.

Mjeku mund te pyese:

• ku ndodhet dhimbja ose djegia;
• nese lidhet me ushqimin;
• nese ngopeni shume shpejt;
• nese keni urth ose regurgitim;
• nese keni te vjella;
• nese keni humbur peshe;
• nese keni gjakderdhje ose anemi;
• nese keni veshtiresi ne gelltitje;
• nese perdorni NSAID;
• nese perdorni barna GLP-1;
• nese keni pasur H. pylori;
• historine familjare te kancerit gastrik.

Testimi per H. pylori

Ne paciente me risk te ulet qe nuk kane indikacion per gastroskopi te menjehershme, test-and-treat per H. pylori eshte nje strategji e rekomanduar gjeresisht.

Analizat e gjakut

Nuk ka nje analize gjaku qe “diagnostikon dispepsine”. Analizat zgjidhen sipas simptomave dhe mund te kontrollojne, per shembull:

• anemine;
• funksionin e melcise;
• inflamacionin;
• shkaqe te tjera te dyshuara klinikisht.

Kur duhet gastroskopia?

Jo cdo person me dispepsi ka nevoje per gastroskopi.

Vendimi varet nga:

• mosha;
• risku individual per malignitet gastrik;
• historia familjare;
• shenjat alarmuese;
• pergjigjja ndaj trajtimit;
• sa kohe kane vazhduar simptomat.

Udhezimi ACG/CAG sugjeron gastroskopi per dyspepsia te re tek pacientet rreth moshes 60 vjec ose me te medhenj, me vleresim me te hershem tek persona me risk me te larte per kancer gastrik. Pragjet mund te ndryshojne sipas vendit dhe riskut individual.

Tek pacientet me te rinj, shenjat alarmuese vleresohen individualisht dhe jo çdo simptomë e vetme do te thote automatikisht se ekziston kancer.

Gastroskopia mund te identifikoje:

• ulcere;
• gastritis ose gastropathy;
• esophagitis;
• tumore;
• lezione te tjera te ezofagut, stomakut dhe duodenit.

Nese ju eshte rekomanduar endoskopia, lexoni Si te pergatitemi per gastroskopi.

Si trajtohet dispepsia?

Trajtimi varet nga shkaku. Nuk ekziston nje bar i vetem qe eshte i duhuri per te gjithe pacientet me dispepsi.

Nese H. pylori eshte pozitiv

Infeksioni duhet te trajtohet me regjim eradikimi te pershtatshem dhe me pas duhet konfirmuar eradikimi sipas udhezimeve aktuale.

Nese H. pylori eshte negativ ose simptomat vazhdojne

Nje prove me proton pump inhibitor, PPI, perdoret shpesh kur eshte klinikisht e pershtatshme.

Nese simptomat vazhdojne, mjeku rivlereson diagnozen dhe mund te konsideroje trajtime te tjera per functional dyspepsia.

Cfare roli kane PPI dhe H2 blockers?

Proton pump inhibitors

PPI ulin prodhimin e acidit gastrik.

Shembuj perfshijne:

• omeprazole;
• esomeprazole;
• pantoprazole;
• lansoprazole.

Ato mund te ndihmojne disa paciente me dyspepsia, ulcere, GERD ose functional dyspepsia.

PPI nuk duhet te vazhdohen pafund vetem sepse “stomaku prodhon acid”. Indikacioni dhe nevoja per vazhdim duhet te rishikohen periodikisht.

H2 receptor antagonists

H2 blockers gjithashtu ulin acidin gastrik dhe mund te perdoren ne situata te zgjedhura.

Shembull i perdorur ne shume vende eshte famotidine.

Si trajtohet functional dyspepsia kur PPI nuk mjafton?

Functional dyspepsia mund te kerkoje trajtim qe synon jo vetem acidin, por edhe ndjeshmerine dhe nderveprimin tru-zorre.

Sipas simptomave dhe historise, mjeku mund te konsideroje:

• low-dose tricyclic antidepressant ne paciente te zgjedhur;
• prokinetic therapy kur eshte e pershtatshme dhe bari eshte i disponueshem;
• trajtim per nauzene kur nevojitet;
• gut-brain behavioral therapy ose terapi psikologjike ne raste te zgjedhura.

Po prokinetics?

Prokinetics mund te ndihmojne disa paciente, por nuk duhet te perdoren automatikisht. Efektiviteti, efektet anesore dhe disponueshmeria ndryshojne sipas barit.

Cfare mund te ndryshoni ne ushqim dhe stilin e jeteses?

Nuk ekziston nje diete universale per dispepsine.

Shkaktaret ndryshojne nga nje person tek tjetri.

Mund te ndihmoje:

• te hani me ngadale;
• te shmangni vakte shume te medha nese ato shkaktojne simptoma;
• te provoni vakte me te vogla kur ngopja e hershme eshte problem;
• te kufizoni vetem ushqimet qe vazhdimisht provokojne simptoma;
• te moderoni alkoolin;
• te ndaloni duhanin;
• te rishikoni NSAID me mjekun kur perdoren shpesh.

Disa paciente raportojne perkeqesim nga:

• ushqime shume te yndyrshme;
• pije te gazuara;
• kafeina;
• alkooli;
• ushqime specifike individuale.

A ndihmon pirja e ujit?

Hidratimi normal eshte i rendesishem per shendetin, por uji nuk eshte trajtim specifik per dispepsine.

Nuk ka nevoje te pini sasi te medha uji per te “holluar acidin”. Trajtimi duhet te drejtohet nga shkaku i simptomave.

Kur duhet planifikuar nje vizite mjekesore?

Vleresimi rekomandohet kur:

• simptomat vazhdojne ose perseriten shpesh;
• keni veshtiresi ose dhimbje gjate gelltitjes;
• keni humbje peshe pa e synuar;
• keni humbje oreksi;
• keni anemi ose mungese hekuri;
• keni te vjella te perseritura;
• simptomat jane te reja ne moshe me te madhe;
• keni histori familjare te kancerit gastrik;
• keni nje mase abdominale;
• simptomat nuk permiresohen pas trajtimit fillestar.