SHËNDETI A–Z · SËMUNDJET INFEKTIVE

Virusi Seoul: çfarë duhet të dijë pacienti?

Virusi Seoul (SEOV) është një lloj hantavirusi që bartet kryesisht nga minjtë e mëdhenj kafe, Rattus norvegicus. Njeriu mund të infektohet kur thith grimca të ndotura nga urina, jashtëqitjet ose pështyma e brejtësve, ose kur këto materiale hyjnë në kontakt me sytë, gojën apo lëkurën e dëmtuar. Shumë infeksione janë të lehta ose pa simptoma, por në raste të caktuara virusi mund të shkaktojë ethe hemorragjike me sindromë renale (HFRS), me dëmtim të veshkave. Nuk ka vaksinë të miratuar për njerëzit; njohja e hershme dhe kujdesi mjekësor mbështetës janë të rëndësishëm.

Çfarë është virusi Seoul?

Virusi Seoul është një orthohantavirus i familjes Hantaviridae. Emri lidhet me Seulin në Korenë e Jugut, por virusi nuk kufizohet në atë qytet apo vend: është identifikuar në rajone të ndryshme të botës, sepse brejtësit që e mbartin janë përhapur gjerësisht.

Bartësi kryesor është miu i madh kafe ose miu i kanalizimeve (Rattus norvegicus). Edhe minjtë e mbajtur si kafshë shtëpiake mund të infektohen. Brejtësit shpesh nuk duken të sëmurë, por mund ta nxjerrin virusin me urinën, jashtëqitjet dhe pështymën.

Ndryshe nga disa hantaviruse që shkaktojnë kryesisht sëmundje të rëndë të mushkërive, virusi Seoul lidhet me sindromën renale HFRS, pra një sëmundje që mund të dëmtojë enët e vogla të gjakut dhe funksionin e veshkave. Për dallimet ndërmjet viruseve, lexoni edhe artikullin për hantaviruset.

Si transmetohet virusi Seoul te njerëzit?

Rruga kryesore e transmetimit është thithja e grimcave të vogla të kontaminuara, të cilat mund të ngrihen në ajër gjatë pastrimit ose lëvizjes së materialeve të ndotura nga minjtë. Infektimi është i mundur edhe në mënyra të tjera:

• Prekja e urinës, jashtëqitjeve, pështymës ose materialeve të folesë së minjve dhe më pas prekja e gojës, hundës ose syve.
• Kontakti i këtyre materialeve me një prerje ose plagë të lëkurës.
• Pickimi nga një mi i infektuar, veçanërisht gjatë trajtimit të minjve të gjallë.
• Kontakti me pajisje, ushqim ose sipërfaqe të kontaminuara nga brejtësit.

Kush rrezikohet më shumë nga infeksioni?

Rreziku varet kryesisht nga ekspozimi ndaj minjve të infektuar ose materialeve që ata lënë pas. Mund të përfshijë:

• Persona që pastrojnë magazina, bodrume, papafingo ose banesa ku ka shenja të brejtësve.
• Punonjës të fermave, të pastrimit, të kontrollit të dëmtuesve ose të ambienteve me brejtës.
• Veterinerë, punonjës laboratorësh dhe persona që mbajnë, shumojnë ose trajtojnë minj shtëpiakë.
• Persona që jetojnë në ndërtesa me hyrje të shpeshtë të brejtësve dhe ekspozohen ndaj urinës apo jashtëqitjeve të tyre.

Jo çdo mi është bartës dhe nuk çdo ekspozim shkakton sëmundje. Megjithatë, nëse ndiheni keq pas kontaktit me brejtës, është e rëndësishme që mjeku të dijë kur, ku dhe si ndodhi ekspozimi.

Cilat janë simptomat e virusit Seoul?

Simptomat mund të shfaqen zakonisht brenda 1–2 javësh pas ekspozimit, por në raste të rralla intervali mund të jetë më i gjatë, deri në afërsisht 8 javë. Disa persona nuk shfaqin fare shenja, të tjerë kanë sëmundje të ngjashme me gripin.

Simptomat mund të mbivendosen me gripin, gastroenteritin, infeksionet e veshkave dhe sëmundje të tjera që lidhen me ekspozimin ndaj kafshëve. Në veçanti, leptospiroza mund të shkaktojë ethe dhe dëmtim të veshkave, por vjen nga baktere dhe trajtohet ndryshe.

Si mund t’i dëmtojë virusi Seoul veshkat?

Forma e rëndë e infeksionit mund të shkaktojë ethe hemorragjike me sindromë renale (HFRS). Gjatë kësaj sindrome, çrregullimi i funksionit të enëve të vogla të gjakut mund të ndikojë në qarkullimin e lëngjeve dhe në filtrimin e gjakut nga veshkat.

Pacienti mund të ketë ulje të urinimit, ndryshime të kreatininës dhe elektroliteve, rënie të presionit të gjakut ose, më vonë, mbajtje të tepruar të lëngjeve. Në situata të rënda mund të nevojitet dializë. Jo çdo pacient me virusin Seoul zhvillon dëmtim renal; kjo është një komplikacion që kërkon monitorim mjekësor.

Infeksioni nga virusi Seoul zakonisht ka ecuri më të lehtë sesa sëmundja nga disa hantaviruse të tjerë, si Hantaan ose Dobrava. Vdekshmëria raportohet e ulët, rreth 1% ose më pak në disa përmbledhje epidemiologjike, por vlerësimet ndryshojnë sipas studimit dhe nuk parashikojnë rezultatin për një pacient të caktuar.

Si diagnostikohet virusi Seoul? Cilat analiza nevojiten?

Mjeku pyet për simptomat, datën e fillimit të tyre dhe kontaktin me minjtë, jashtëqitjet ose mjediset ku mund të ketë brejtës. Diagnoza kërkon teste specifike për hantaviruset, jo thjesht një analizë gjaku rutinë.

Testet që mund të kërkohen

• Antitrupat IgM: testi serologjik ELISA përdoret për të identifikuar infeksionin e fundit ose akut me hantavirus. Sipas laboratorit mund të maten edhe antitrupat IgG dhe ndryshimi i tyre në kohë.
• RT-PCR: në disa situata mund të zbulojë materialin gjenetik të virusit dhe të ndihmojë në përcaktimin e shkaktarit; disponueshmëria dhe ndjeshmëria varen nga faza e sëmundjes dhe mostra.
• Analizat e veshkave dhe gjakut: kreatinina, ureja, natriumi, kaliumi, numërimi i trombociteve, analiza e urinës dhe, sipas rastit, testet e koagulimit ndihmojnë për të vlerësuar dëmtimin e mundshëm të organeve.

Testet mund të kërkojnë konfirmim nga laboratorë referimi dhe interpretim të kujdesshëm, sepse ekzistojnë hantaviruse të ndryshme me karakteristika të ngjashme. Një test i bërë shumë herët nuk e përjashton gjithmonë infeksionin.

Si trajtohet infeksioni nga virusi Seoul?

Nuk ekziston një trajtim antiviral specifik i miratuar për përdorim rutinë kundër virusit Seoul. Kujdesi fokusohet në zbulimin dhe trajtimin e komplikacioneve. Në format e lehta, mjeku mund të rekomandojë pushim, menaxhim të temperaturës dhe ndjekje të gjendjes, por jo çdo rast mund të trajtohet vetëm në shtëpi.

Nëse dyshohet HFRS ose dëmtim i veshkave, pacienti mund të ketë nevojë për shtrim në spital, ku monitorohen presioni i gjakut, sasia e urinës, bilanci i lëngjeve, elektrolitet dhe parametrat e funksionit të veshkave. Në rastet e rënda mund të nevojitet kujdes intensiv dhe dializë.

Në literaturën e HFRS është studiuar edhe ribavirina intravenoze e dhënë herët në disa rrethana, por ajo nuk duhet interpretuar si kurë rutinë e provuar posaçërisht për çdo infeksion nga virusi Seoul. Vendime të tilla merren vetëm nga specialistët e sëmundjeve infektive.

Mos e teproni me lëngjet dhe mos përdorni vetë barna kundër dhimbjes nëse ka dyshim për dëmtim të veshkave; sasitë dhe barnat e përshtatshme varen nga gjendja klinike.

Si të mbroni familjen nga virusi Seoul?

Mënyra më e mirë e parandalimit është të pakësoni mundësinë e hyrjes së minjve dhe kontaktin me urinë, jashtëqitje ose fole të tyre. Ruani ushqimet në enë të mbyllura, mbuloni mbeturinat dhe mbyllni hapësirat nëpër të cilat mund të hyjnë brejtësit.

Si pastrohen në mënyrë të sigurt jashtëqitjet dhe urina e minjve?

1. Mos i fshini dhe mos i pastroni me fshesë me korrent kur janë të thata. Kjo mund të ngrejë grimca të kontaminuara në ajër.
2. Ajroseni ambientin përpara pastrimit, kur kjo mund të bëhet në mënyrë të sigurt. Shmangni qëndrimin në mjedise të mbyllura me ndotje të rëndë.
3. Vishni doreza gome ose plastike. Spërkatini mbetjet me dezinfektues të përshtatshëm për sipërfaqet ose solucion zbardhues të përgatitur sipas udhëzimeve, derisa të lagen plotësisht.
4. Lëreni dezinfektuesin të veprojë. CDC këshillon rreth 5 minuta për solucionin përkatës ose kohën e shënuar në etiketën e produktit.
5. Mblidhini me letër njëpërdorimshme, hidhini në një kosh të mbuluar, pastroni sipërfaqet dhe lani duart pas heqjes së dorezave.

Për infestime të mëdha, ambiente shumë të ndotura ose pastrim të folesh të shumta mund të nevojiten pajisje të posaçme mbrojtëse dhe shërbim profesional. Nëse mbani minj si kafshë shtëpiake, kërkoni këshilla veterinare për sigurinë dhe testimin kur ka dyshim për infeksion. Virusi mund të jetë i pranishëm te minjtë që duken plotësisht të shëndetshëm.

Pyetje të shpeshta për virusin Seoul

A është virusi Seoul i njëjtë me hantaviruset e tjera?

Ai është një lloj hantavirusi, por jo të gjitha llojet shkaktojnë të njëjtën sëmundje. Seoul lidhet kryesisht me sindromën renale HFRS, jo me sindromën pulmonare tipike të disa hantaviruseve të tjera.

A mund ta marr virusin vetëm duke parë minj në shtëpi?

Jo. Rreziku lind nga ekspozimi ndaj sekrecioneve, jashtëqitjeve, materialeve të kontaminuara ose pickimit nga minjtë e infektuar. Prania e tyre është arsye për kontroll dhe pastrim të sigurt, jo provë infektimi.

Sa kohë pas ekspozimit dalin simptomat?

Zakonisht brenda 1–2 javësh; rrallë mund të vonohen deri rreth 8 javë.

A transmetohet virusi Seoul nga një person te tjetri?

Nuk ka transmetim të dokumentuar përmes kontaktit të zakonshëm ndërmjet njerëzve me virusin Seoul.

A ekziston vaksinë ose kurë specifike?

Nuk ka vaksinë për njerëzit ose një antiviral specifik të miratuar për përdorim rutinë. Trajtimi është kryesisht mbështetës dhe mund të jetë spitalor kur preken veshkat.

A duhet të bëj analiza pas çdo kontakti me një mi?

Jo domosdoshmërisht. Nevoja për analiza varet nga lloji i ekspozimit, simptomat dhe vlerësimi mjekësor. Nëse shfaqet temperaturë ose ndryshim në urinim pas një ekspozimi të dyshimtë, konsultohuni pa vonesë.

A mund të rikuperohen veshkat pas infeksionit?

Shumë pacientë shërohen, por rikuperimi nga HFRS mund të kërkojë javë ose muaj dhe monitorim të funksionit renal. Rezultati varet nga ashpërsia dhe komplikacionet.

Artikuj të lidhur

• Hantaviruset: llojet, transmetimi dhe sëmundjet që shkaktojnë
• Leptospiroza: një infeksion tjetër që mund të transmetohet nga brejtësit

Vlen të theksohet se leptospiroza është infeksion bakterial dhe trajtohet ndryshe nga infeksioni viral Seoul.

Referenca mjekësore

1. CDC – Clinician Brief: Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome.
2. CDC – Veterinary Guidance for Testing for Seoul Virus in Pet Rats.
3. CDC – About Hantavirus.
4. CDC – How to Clean Up After Rodents.
5. CDC MMWR – Outbreak of Seoul Virus Among Rats and Rat Owners.

Vlerësimet e frekuencës dhe të rrezikut mund të ndryshojnë sipas vendit dhe periudhës. Trajtimi duhet përshtatur nga mjeku sipas gjendjes klinike.