Cfare eshte nje crregullim i ecjes?

Crregullimi i ecjes eshte nje ndryshim ne menyren si personi nis, koordinon dhe perfundon hapat ose si ruan ekuilibrin gjate ecjes.

Mund te verehet si:

• calim;
• zvarritje e nje kembe;
• hapa shume te vegjel;
• hapa te parregullt;
• ecje me baze shume te gjere;
• kryqezim i kembeve;
• ngritje e tepruar e gjurit;
• mungese koordinimi;
• veshtiresi per te nisur ecjen;
• freezing;
• humbje ekuilibri;
• renie te perseritura.

Termi pershkruan ate qe shihet, por jo shkakun.

Cfare sistemesh nevojiten per ecje normale?

Ecja normale kerkon bashkepunim mes trurit, palces kurrizore, nervave, sistemit vestibular, shikimit, muskujve, kockave dhe nyjeve.

Gjithashtu ndikojne:

• forca muskulore;
• ndjeshmeria e kembeve;
• proprioception, pra ndjenja e pozicionit te trupit;
• ekuilibri;
• koordinimi;
• funksioni i zemres dhe mushkerive;
• tensioni arterial;
• shikimi;
• vemendja dhe funksioni njohes.

Per kete arsye, nje crregullim ecjeje nuk duhet konsideruar automatikisht problem i kembeve.

Cilat jane shenjat e nje ecjeje jonormale?

Shenja te zakonshme perfshijne:

• calim ose shmangie te peshes nga nje kembe;
• terheqje te gishtave ne toke;
• goditje te shputes ne toke;
• hapa me gjatesi te ndryshme;
• hapa shume te vegjel;
• humbje te levizjes normale te kraheve;
• trup te perkulur perpara;
• lekundje te trungut;
• ecje me kembe shume larg njera-tjetres;
• veshtiresi ne kthim;
• ngrirje te papritur gjate ecjes;
• paqendrueshmeri ose renie.

Cilat jane llojet kryesore te ecjes jonormale?

Cfare eshte ecja antalgjike?

Ecja antalgjike eshte nje model calimi qe zhvillohet per te zvogeluar dhimbjen.

Personi kalon me pak kohe duke mbajtur peshen mbi kemben qe dhemb.

Shkaqe te mundshme perfshijne:

• osteoarthritis te hip ose gjurit;
• sprain ose strain;
• fracture;
• dhimbje te shputes;
• inflamacion te nyjeve;
• probleme te tendineve;
• infeksion ose probleme te tjera te kockave dhe nyjeve.

Nje ecje antalgjike shpjegon se personi po shmang dhimbjen, por nuk tregon automatikisht ku ndodhet shkaku.

Cfare eshte ecja parkinsoniane?

Ecja parkinsoniane karakterizohet shpesh nga hapa te vegjel, shuffling, ulje te levizjes se kraheve dhe qendrim te perkulur.

Mund te shfaqen gjithashtu:

• veshtiresi per te nisur hapin;
• freezing;
• veshtiresi gjate kthimit;
• festination, ku hapat behen progresivisht me te shpejte dhe te vegjel;
• postural instability.

Ky model mund te shihet ne Parkinson disease, por jo cdo person me hapa te vegjel ka Parkinson.

Cfare eshte ecja spastike ose hemiparetike?

Ecja hemiparetike mund te shfaqet kur nje ane e trupit eshte me e dobet ose spastike.

Kemba mund te mbahet relativisht e drejte dhe te levize ne nje hark anash, te quajtur circumduction.

Mund te shihet pas:

• stroke;
• traumatic brain injury;
• cerebral palsy;
• semundjeve te tjera te sistemit nervor qendror.

Cfare eshte ecja si gershere?

Scissoring gait ndodh kur tonusi i rritur dhe adduction e kofsheve i afrojnë ose i kryqezon kembet gjate ecjes.

Ky model mund te shihet tek disa persona me spastic cerebral palsy ose crregullime te tjera te traktit corticospinal.

Per informacion me te gjere mbi cerebral palsy, lexoni Paraliza cerebrale: shenjat, diagnoza, llojet dhe trajtimi.

Cfare eshte steppage gait dhe foot drop?

Steppage gait zhvillohet kur personi nuk arrin ta ngreje normalisht pjesen e perparme te shputes gjate hapit.

Gishtat mund te terhiqen ne toke dhe personi kompenson duke ngritur gjurin dhe kofshen me lart.

Kjo quhet shpesh foot drop.

Shkaqe te mundshme perfshijne:

• compression ose injury te peroneal nerve;
• lumbar radiculopathy;
• polyneuropathy;
• semundje neuromuscular;
• demtime te trurit ose palces ne disa raste.

Cfare jane waddling gait dhe Trendelenburg gait?

Keto modele lidhen shpesh me dobesi te muskujve qe stabilizojne legenin ose me semundje te hip.

Tek Trendelenburg gait, legeni mund te bjere ne anen e kundert gjate mbeshtetjes ne nje kembe dhe personi mund ta anoje trungun per te kompensuar.

Waddling gait mund te shihet me:

• dobesi te muskujve proximal;
• muscular dystrophy;
• myopathy;
• probleme te hip;
• disa crregullime skeletike.

Termi i vjeter “ecje e pergjumur” nuk eshte term mjekesor i sakte dhe nuk duhet perdorur.

Cfare eshte ecja ataksike?

Ecja ataksike karakterizohet nga mungese koordinimi, hapa te parregullt dhe shpesh nje baze me e gjere se normalja.

Mund te lidhet me:

• cerebellar disease;
• stroke;
• multiple sclerosis;
• tumore ose demtime te sistemit nervor;
• alkool ose intoxicants;
• disa barna;
• crregullime gjenetike ose metabolike.

Cfare eshte sensory ataxia?

Sensory ataxia ndodh kur truri nuk merr informacion normal per pozicionin e kembeve dhe trupit.

Mund te shfaqet ne:

• peripheral neuropathy;
• vitamin B12 deficiency;
• diabetes-related neuropathy;
• semundje te posterior columns te palces;
• shkaqe te tjera neurologjike.

Paqendrueshmeria mund te behet me e dukshme ne erresire ose kur personi nuk mund te perdore shikimin per kompensim.

Cfare jane freezing dhe gait apraxia?

Freezing eshte nje ndalim i shkurter i ecjes ku personi duket sikur kembet i jane ngjitur ne dysheme.

Mund te ndodhe:

• kur nis ecjen;
• gjate kthimit;
• ne kalime te ngushta;
• ne Parkinson disease dhe disa forma te parkinsonism.

Gait apraxia ose frontal gait disorder karakterizohet nga veshtiresi ne nisjen dhe koordinimin e hapave qe nuk shpjegohet vetem nga dobesia.

Nje nga diagnozat qe duhet konsideruar ne nje model te tille, sidomos tek te moshuarit, eshte normal pressure hydrocephalus.

Cilat semundje mund te ndryshojne ecjen?

Shkaqet e crregullimeve te ecjes jane te shumta dhe mund te ndahen ne disa grupe.

Shkaqe neurologjike

• stroke;
• Parkinson disease;
• multiple sclerosis;
• cerebral palsy;
• peripheral neuropathy;
• radiculopathy;
• spinal cord disease;
• cerebellar disease;
• normal pressure hydrocephalus;
• dementia ose frontal brain disease;
• neuromuscular disorders.

Shkaqe muskuloskeletale

• osteoarthritis;
• fracture;
• sprain ose strain;
• hip disease;
• deformime te kembeve;
• dhimbje te shputes;
• muscle weakness;
• contractures.

Shkaqe vestibulare dhe sensore

• semundje te veshit te brendshem;
• humbje te proprioception;
• probleme te shikimit;
• probleme te degjimit ne disa situata.

Shkaqe sistemike

• orthostatic hypotension;
• anemia;
• dehydration;
• infeksione;
• semundje cardiopulmonary;
• crregullime metabolike;
• efekte anesore te barnave;
• polypharmacy.

Si vleresohet nje crregullim i ecjes?

Vleresimi fillon duke percaktuar kur filloi ndryshimi, sa shpejt po zhvillohet dhe cilat simptoma e shoqerojne.

Mjeku mund te pyese:

• A filloi papritur apo gradualisht?
• Ka dhimbje?
• Ka dobesi ose mpirje?
• Ka marramendje ose vertigo?
• Ka pasur renie?
• A terhiqet nje kembe?
• A jane problemet me te medha ne erresire?
• A ka veshtiresi ne nisjen e ecjes?
• A ka ndryshime ne kontrollin e urines ose zorreve?
• A ka ndryshime te shikimit ose degjimit?
• Cilat barna perdoren?
• Sa alkool konsumohet?

Cfare kontrollohet ne ekzaminim?

Mund te vleresohen:

• shpejtesia dhe gjatesia e hapit;
• gjeresia e bazes;
• simetria;
• levizja e kraheve;
• nisja dhe kthimi;
• qendrimi;
• ekuilibri;
• forca muskulore;
• tonusi;
• reflekset;
• ndjeshmeria dhe proprioception;
• koordinimi;
• levizshmeria e nyjeve;
• kembet dhe shputat;
• shikimi;
• tensioni shtrire dhe ne kembe kur ka dyshim per orthostatic hypotension.

Cilat analiza ose ekzaminime mund te nevojiten?

Nuk ka nevoje per CT, MRI ose analiza te shumta per cdo ndryshim ne ecje. Testet duhet te drejtohen nga historia dhe ekzaminimi.

Sipas situates mund te nevojiten:

• radiografi per fracture, arthritis ose deformime;
• MRI te trurit kur dyshohet shkak neurologjik qendror;
• MRI te shtylles kurrizore kur dyshohet spinal cord ose nerve root disease;
• EMG dhe nerve conduction studies per neuropathy ose foot drop ne raste te zgjedhura;
• vitamin B12 dhe folate;
• thyroid function;
• glucose ose HbA1c;
• renal function;
• hemograme;
• teste te tjera metabolike sipas tablose klinike.

Ne gradually progressive gait ataxia mund te konsiderohen gjithashtu alcohol history, vitamin B12, folate, thyroid function dhe testim per coeliac disease sipas kontekstit.

Pse crregullimet e ecjes jane te rendesishme tek te moshuarit?

Ndryshimet e ecjes behen me te zakonshme me moshen, por nje ecje jonormale nuk duhet te konsiderohet automatikisht “thjesht pleqeri”.

Tek personat e moshuar mund te kontribuojne njekohesisht:

• arthritis;
• neuropathy;
• Parkinson disease;
• stroke i meparshem;
• probleme te shikimit;
• orthostatic hypotension;
• dobesi muskulore;
• probleme njohese;
• barna sedative ose polypharmacy;
• probleme te kembeve dhe kepuceve.

Nje person qe ka rene duhet te pyetet per rrethanat e renies dhe te vleresohet per gait dhe balance.

Kur ka renie te perseritura ose faktore risku, vleresimi duhet te perfshije jo vetem ecjen, por edhe:

• barnat;
• tensionin orthostatic;
• shikimin;
• degjimin;
• cognition dhe mood;
• forcen muskulore;
• footwear;
• semundjet kronike;
• riskun e osteoporosis.

Cfare duhet ditur per calimin ose ecjen jonormale tek femijet?

Nje femije mund te caloje nga nje demtim i vogel, por calimi pa nje shkak te qarte duhet vleresuar.

Shkaqe mund te perfshijne:

• sprain ose fracture;
• irritable hip;
• septic arthritis;
• osteomyelitis;
• Perthes disease;
• slipped upper femoral epiphysis;
• juvenile arthritis;
• cerebral palsy;
• neuromuscular disorders;
• me rralle, semundje malinje.

Si trajtohen crregullimet e ecjes?

Trajtimi drejtohet nga shkaku dhe jo vetem nga pamja e ecjes.

Mund te perfshije:

• fizioterapi;
• ushtrime per force dhe balance;
• gait training;
• trajtim te dhimbjes dhe semundjes se nyjeve;
• trajtim neurologjik specifik;
• trajtim te vertigo ose problemeve vestibulare;
• korrigjim te vitamin deficiency ose crregullimeve metabolike;
• rishikim te barnave;
• orthoses;
• ankle-foot orthosis per foot drop ne paciente te zgjedhur;
• bastun, walker ose wheelchair sipas nevojes;
• kirurgji ortopedike ose neurologjike ne situata te zgjedhura.

Si mund te ulet rreziku i renieve?

Ne nje person me gait ose balance impairment mund te ndihmojne:

• program progresiv per force dhe balance;
• rishikim i barnave qe shkaktojne dizziness ose sedation;
• kontroll i shikimit;
• trajtim i orthostatic hypotension;
• kepuce te pershtatshme;
• trajtim i dhimbjes se kembeve dhe nyjeve;
• pajisje ndihmese te zgjedhura dhe rregulluara sakte;
• largim i pengesave nga ambienti i shtepise;
• ndricim i mire;
• vleresim i osteoporosis kur indikohet.

Nje bastun ose walker i zgjedhur gabim mund ta beje ecjen me pak te sigurt, prandaj duhet pershtatur sipas personit.

Kur duhet planifikuar vizite mjekesore?

Vleresim mjekesor rekomandohet kur:

• ecja ka ndryshuar pa nje shpjegim te qarte;
• ndryshimi po perkeqesohet;
• keni foot drop;
• keni mpirje ose dobesi;
• keni renie te perseritura;
• keni marramendje ose paqendrueshmeri;
• keni dhimbje qe ndryshon ecjen;
• keni veshtiresi per te nisur ecjen;
• keni shuffling ose freezing;
• duhet te perdorni mobiliet ose muret per t’u mbajtur;
• aktivitetet e perditshme jane kufizuar.