Cfare jane crregullimet e levizjes?

Crregullimet e levizjes jane gjendje neurologjike ku kontrolli i levizjes ndryshon, edhe pse forca muskulore mund te jete relativisht e ruajtur.

Problemi mund te shfaqet si:

• ngadalesim i levizjes;
• veshtiresi ne nisjen e levizjes;
• dridhje ritmike;
• levizje te pavullnetshme;
• postures jonormale;
• spazma;
• jerks te shkurtra;
• tics;
• probleme me koordinimin dhe ekuilibrin.

Nje pacient mund te kete me shume se nje fenomen njekohesisht. Per shembull, Parkinson disease mund te jape bradykinesia, rigidity dhe tremor, ndersa nje person me cerebral palsy mund te kete spasticity dhe dystonia.

Cfare jane crregullimet hypokinetic dhe hyperkinetic?

Nje menyre praktike per te kuptuar movement disorders eshte t’i ndajme sipas fenomenit dominues ne levizje te pakta/ngadalta dhe levizje te teperta.

Kjo ndarje ndihmon mjekun te identifikoje fenomenin, por nuk tregon automatikisht shkakun.

Si dallohen llojet e levizjeve jonormale?

Cfare eshte parkinsonism?

Parkinsonism eshte nje sindrome motorike e karakterizuar kryesisht nga bradykinesia e shoqeruar me rigidity, resting tremor ose probleme te tjera tipike motorike.

Parkinson disease eshte shkaku me i zakonshem i parkinsonism, por nuk eshte i vetmi.

Shkaqe te tjera mund te perfshijne:

• multiple system atrophy;
• progressive supranuclear palsy;
• corticobasal degeneration;
• dementia with Lewy bodies;
• disa barna dopamine-blocking;
• semundje vaskulare ose strukturore ne raste te zgjedhura.

Parkinson disease

Shenjat motorike tipike perfshijne:

• bradykinesia;
• rigidity;
• resting tremor ne shume, por jo te gjithe pacientet;
• ndryshim te ecjes dhe ekuilibrit me perparimin e semundjes.

Parkinson disease mund te shkaktoje gjithashtu simptoma jo-motorike si constipation, sleep disorders, depression, autonomic symptoms dhe ndryshime njohese.

Cfare eshte tremori?

Tremori eshte levizje ritmike dhe oscillatory e nje pjese te trupit.

Mjeku pyet nese shfaqet:

• ne pushim;
• kur mbani nje posture;
• gjate nje levizjeje;
• gjate nje detyre specifike;
• vetem ne disa pozicione.

Essential tremor

Essential tremor prek zakonisht te dy krahet dhe eshte me i dukshem gjate postures ose aktivitetit, si:

• mbajtja e nje filxhani;
• perdorimi i luges;
• shkrimi;
• mbajtja e kraheve te shtrire.

Mund te preke gjithashtu koken ose zerin.

Tremori ne Parkinson disease

Parkinson tremor eshte shpesh me i dukshem kur gjymtyra eshte ne pushim dhe mund te filloje ne nje ane.

Por jo cdo person me Parkinson ka tremor dhe jo cdo resting tremor do te thote domosdoshmerisht Parkinson disease.

Cfare eshte dystonia?

Dystonia shkakton kontraktime te pavullnetshme qe mund te prodhojne twisting movements, repetitive movements ose abnormal postures.

Mund te jete:

• fokale;
• segmentale;
• multifokale;
• hemidystonia;
• generalized.

Shembuj perfshijne:

• cervical dystonia;
• blepharospasm;
• oromandibular dystonia;
• writer’s cramp;
• spasmodic dysphonia.

Dystonia nuk shkaktohet domosdoshmerisht nga nje lezion i dukshme i basal ganglia. Ajo mund te jete genetike, idiopathic, acquired ose pjese e semundjeve te tjera neurologjike.

Botulinum toxin injections jane nder trajtimet me efektive per shume focal dystonias. Ne forma te zgjedhura mund te perdoren barna, rehabilitim ose deep brain stimulation.

Cfare eshte chorea?

Chorea karakterizohet nga levizje te shkurtra, te parregullta, te paparashikueshme dhe jo-ritmike qe duket sikur kalojne nga nje pjese e trupit ne tjetren.

Chorea eshte nje fenomen klinik, jo nje diagnoze.

Shkaqe mund te perfshijne:

• Huntington disease;
• barna;
• semundje autoimmune;
• crregullime metabolike;
• stroke;
• infeksione te caktuara;
• shkaqe gjenetike te tjera.

Huntington disease

Huntington disease eshte nje semundje autosomal dominant e shkaktuar nga zgjerimi CAG ne gjenin HTT.

Mund te shkaktoje kombinim te:

• chorea dhe probleme te tjera motorike;
• ndryshimeve njohese;
• simptomave psikiatrike dhe sjellore.

Genetic testing duhet shoqeruar me genetic counselling, sidomos kur behet predictive testing tek nje person pa simptoma.

Cfare eshte myoclonus?

Myoclonus eshte nje levizje e shkurter, e papritur dhe e pavullnetshme, si nje jerk ose twitch.

Myoclonus nuk eshte nje semundje e vetme.

Mund te jete:

• fenomen normal, si hypnic jerk gjate renies ne gjume;
• pjese e epilepsy;
• pas demtimit hypoxic te trurit;
• nga semundje metabolike;
• nga liver ose kidney failure;
• nga barna;
• pjese e semundjeve neurodegjenerative.

Trajtimi varet nga shkaku dhe tipi neurophysiologic i myoclonus.

Cfare jane tics dhe Tourette syndrome?

Tics jane levizje ose tinguj te papritur dhe te perseritur.

Ato mund te jene:

• motor tics, si blinking, grimacing ose levizje te kokes;
• vocal tics, si throat clearing, sniffing ose tinguj te tjere.

Shume persona ndjejne nje premonitory urge para tic-ut dhe mund ta shtypin tic-un perkohesisht, megjithese kjo mund te krijoje tension.

Tourette syndrome diagnostikohet kur ka pasur motor dhe vocal tics gjate ecurise se semundjes dhe kriteret diagnostike te tjera plotesohen.

Kur tics shkaktojne demtim funksional, trajtimi mund te perfshije Comprehensive Behavioral Intervention for Tics, CBIT, dhe barna ne paciente te zgjedhur.

Cfare eshte ataxia?

Ataxia do te thote koordinim i demtuar i levizjeve dhe mund te ndikoje ecjen, duart, syte dhe te folurit.

Mund te shkaktohet nga:

• semundje cerebellare gjenetike;
• stroke;
• tumore;
• multiple sclerosis;
• alkool ose toksina;
• disa barna;
• vitamin deficiencies;
• semundje autoimmune;
• infeksione;
• semundje neurodegjenerative.

Cfare eshte functional movement disorder?

Functional movement disorder, FMD, eshte nje forme e functional neurological disorder ku personi perjeton levizje ose probleme motorike reale nga nje ndryshim ne funksionimin e rrjeteve nervore, jo nga demtim strukturor qe shpjegon simptomat.

Mund te shfaqet si:

• functional tremor;
• functional dystonia;
• jerks;
• gait disorder;
• slowness;
• functional weakness.

Diagnoza nuk duhet te vendoset vetem sepse MRI ose analizat jane normale.

Neurologu kerkon positive clinical signs si:

• variability;
• distractibility;
• entrainment ne functional tremor;
• inconsistency mes detyrave te ndryshme.

Cfare eshte tardive dyskinesia?

Tardive dyskinesia eshte nje crregullim i levizjes qe lidhet zakonisht me ekspozimin ndaj dopamine receptor blocking medications.

Mund te shfaqet me:

• levizje te perseritura te gojes;
• levizje te gjuhes;
• chewing movements;
• grimacing;
• levizje te trungut ose gjymtyreve.

Barna qe mund ta shkaktojne perfshijne disa antipsychotics dhe disa dopamine-blocking antiemetics.

Per moderate, severe ose disabling tardive dyskinesia, VMAT2 inhibitors jane nje nga terapite e rekomanduara nga udhezimet ne vende ku keto barna jane te disponueshme.

Cfare eshte restless legs syndrome?

Restless legs syndrome, RLS, eshte nje crregullim sensorimotor qe shkakton nje urge te forte per te levizur kembet, zakonisht bashke me ndjesi te pakendshme.

Tipikisht:

• fillon ose perkeqesohet kur personi pushon;
• permiresohet perkohesisht me levizje;
• eshte me i rende ne mbremje ose nate;
• mund te demtoje gjumin.

Vleresimi duhet te perfshije iron status dhe faktore qe mund ta perkeqesojne RLS.

Udhezimet moderne i japin rol te rendesishem gabapentin, gabapentin enacarbil dhe pregabalin tek te rriturit dhe rekomandojne korrigjimin e iron deficiency kur eshte i pranishem.

Cfare jane atypical parkinsonian disorders?

Disa semundje mund te ngjajne fillimisht me Parkinson disease, por zhvillojne shenja shtese qe sugjerojne nje diagnoze tjeter.

Multiple system atrophy, MSA

MSA mund te shkaktoje kombinim te:

• parkinsonism;
• ataxia;
• orthostatic hypotension;
• probleme te fshikezes urinare;
• autonomic dysfunction.

Progressive supranuclear palsy, PSP

PSP mund te shkaktoje:

• parkinsonism;
• renie te hershme;
• axial rigidity;
• probleme me levizjen vertikale te syve;
• probleme me te folurin dhe gelltitjen.

Keto semundje nuk jane e njejta gje me Parkinson disease dhe pergjigjja ndaj levodopa mund te jete me e kufizuar.

Pse duhet menduar per Wilson disease tek disa paciente te rinj?

Wilson disease eshte nje semundje gjenetike e metabolizmit te bakrit qe mund te shkaktoje simptoma hepatike, neurologjike dhe psikiatrike.

Simptomat neurologjike mund te perfshijne:

• tremor;
• dystonia;
• parkinsonism;
• dysarthria;
• probleme me koordinimin;
• ndryshime psikiatrike ose njohese.

Tek nje person i ri me movement disorder te pashpjeguar, sidomos kur ka liver abnormalities ose psychiatric changes, neurologu mund te kerkoje testim per Wilson disease.

Vleresimi mund te perfshije ceruloplasmin, urinary copper, slit-lamp examination per Kayser-Fleischer rings dhe teste te tjera sipas situates.

Cfare mund te shkaktoje nje crregullim levizjeje?

Shkaqet variojne nga semundjet e trasheguara dhe neurodegjenerative deri tek barna ose crregullime potencialisht te kthyeshme.

Kategorite kryesore perfshijne:

• neurodegenerative diseases;
• genetic disorders;
• stroke ose brain injury;
• autoimmune disorders;
• infections;
• metabolic disorders;
• thyroid disease;
• liver ose kidney dysfunction;
• vitamin deficiencies;
• toxins;
• medications;
• functional neurological disorder.

Pse lista e barnave eshte e rendesishme?

Disa crregullime te levizjes mund te shkaktohen ose perkeqesohen nga barna.

Shembuj perfshijne:

• dopamine receptor blocking antipsychotics;
• disa antiemetics;
• lithium;
• valproate;
• disa antidepressants;
• stimulants;
• disa asthma medications;
• disa anti-seizure medications.

Koha kur filloi levizja ne raport me nje bar te ri ose ndryshim doze mund te jete diagnostikisht shume e rendesishme.

Si diagnostikohen crregullimet e levizjes?

Hapi i pare eshte te identifikohet sakte fenomeni i levizjes, pastaj te kerkohet shkaku.

Neurologu mund te vleresoje:

• kur filluan simptomat;
• nese fillimi ishte i papritur apo gradual;
• cilat pjese te trupit preken;
• nese levizja ndodh ne pushim apo aktivitet;
• nese ndryshon me distraction;
• nese ekziston urge para levizjes;
• nese ka weakness, numbness, pain ose cognitive changes;
• historine familjare;
• barnat dhe substancat;
• ekspozime ndaj toksinave;
• semundjet e tjera.

Video e levizjes mund te jete e dobishme

Kur simptoma shfaqet vetem here pas here, nje video e qarte mund ta ndihmoje neurologun te shohe fenomenin.

Video nuk zevendeson ekzaminimin neurologjik, por mund te jape informacion te vlefshem.

Cilat analiza mund te nevojiten?

Nuk ka nje panel universal analizash per movement disorders.

Sipas moshes dhe fenotipit, mjeku mund te kerkoje:

• complete blood count;
• electrolytes;
• glucose;
• calcium dhe magnesium;
• kidney dhe liver function;
• thyroid tests;
• vitamin B12 ose vitamina te tjera ne raste te zgjedhura;
• iron studies per RLS;
• ceruloplasmin dhe copper studies kur dyshohet Wilson disease;
• autoimmune ose infectious tests kur historia e sugjeron.

Testet gjenetike mund te jene te rendesishme kur ka:

• fillim te hershem;
• histori familjare;
• fenotip tipik per nje semundje gjenetike;
• movement disorder te pashpjeguar pas vleresimit fillestar.

Kur perdoren MRI dhe DaT imaging?

MRI e trurit

MRI nuk nevojitet per cdo tremor ose movement disorder.

Mund te perdoret kur dyshohet:

• stroke;
• tumor;
• multiple sclerosis;
• structural brain lesion;
• atypical parkinsonism;
• cause secondary ose presentation atipike.

DaT imaging

DaT imaging mund te ndihmoje ne disa raste kur ekzaminimi nuk mund te dalloje qarte degenerative parkinsonism nga disa diagnoza alternative.

Por DaT scan:

• nuk diagnostikon vetem Parkinson disease;
• nuk dallon mire Parkinson disease nga MSA ose PSP;
• nuk nevojitet kur diagnoza klinike eshte e qarte.

Neurophysiology

EMG, accelerometry, EEG-EMG back-averaging ose teste te tjera mund te ndihmojne ne raste te zgjedhura me:

• myoclonus;
• tremor;
• functional movement disorder;
• episode qe mund te jene seizures.

Si trajtohen crregullimet e levizjes?

Nuk ekziston nje trajtim universal. Trajtimi varet nga fenomeni, shkaku, ashpersia dhe ndikimi ne jeten e pacientit.

Fizioterapia dhe rehabilitimi

Rehabilitimi mund te ndihmoje ne:

• ecje dhe balance;
• force;
• flexibility;
• fall prevention;
• aktivitetet e jetes se perditshme;
• speech dhe swallowing ne semundje te caktuara.

Deep brain stimulation

DBS mund te perdoret ne paciente te zgjedhur me:

• Parkinson disease;
• essential tremor;
• dystonia.

Nuk eshte trajtim i pershtatshem per cdo pacient dhe kerkon vleresim multidisiplinar.

Kur duhet vizite tek neurologu?

Vleresimi rekomandohet kur:

• dridhja vazhdon ose po perkeqesohet;
• levizjet jane te pavullnetshme;
• ka ngadalesim te levizjes;
• ka rigidity;
• ka renie te perseritura;
• ka dystonia ose postures jonormale;
• ka tics qe demtojne funksionin;
• ka ndryshime te reja pas fillimit te nje bari;
• simptomat shoqerohen me probleme njohese ose psikiatrike;
• ka histori familjare te nje movement disorder;
• diagnoza mbetet e paqarte.