DISMENOREA(DHIMBJA MENSTRUALE)
Përgjigjja e shkurtër
Dismenorrea është dhimbja e barkut të poshtëm gjatë menstruacioneve. Shpesh vjen nga prostaglandinat që shtojnë kontraktimet e mitrës (dismenorrea primare); herë të tjera lidhet me një sëmundje si endometrioza ose adenomioza (dismenorrea sekondare). Antiinflamatorët josteroidë dhe disa trajtime hormonale mund të ndihmojnë, por dhimbja që kufizon jetën e përditshme ose përkeqësohet kërkon vlerësim mjekësor.
Dhimbja menstruale është e zakonshme, por nuk duhet të pranohet si e pashmangshme kur është e fortë, mungon përgjigjja ndaj trajtimit ose shoqërohet me simptoma të reja. Qëllimi është lehtësimi i dhimbjes dhe përjashtimi i gjendjeve që kërkojnë trajtim të posaçëm.
Cili është dallimi mes dismenorresë primare dhe sekondare?
Dismenorrea primare
Është dhimbja menstruale që shfaqet pa një sëmundje tjetër të identifikueshme të legenit. Zakonisht fillon gjatë adoleshencës, pasi ciklet bëhen ovulatore. Prostaglandinat nxisin kontraktimet e mitrës dhe mund të shkaktojnë dhimbje krampiforme.
Dismenorrea sekondare
Ka një shkak tjetër, si endometrioza, adenomioza, fibromiomat ose disa probleme të tjera gjinekologjike. Dyshimi rritet kur dhimbja fillon rishtazi pas një periudhe ciklesh pa dhimbje, përkeqësohet, zgjat jashtë menstruacioneve ose shoqërohet me gjakderdhje të pazakontë, dhimbje gjatë marrëdhënieve apo infertilitet.
Jo çdo dhimbje e fortë do të thotë endometriozë, por edhe ekografia normale nuk e përjashton endometriozën.
Cilat janë simptomat e dhimbjeve menstruale?
- Ngërçe ose dhimbje pulsuese në fund të barkut, që mund të përhapet në pjesën e poshtme të shpinës dhe kofshë.
- Dhimbje që fillon pak para menstruacioneve ose me fillimin e tyre dhe shpesh është më e fortë në 1–2 ditët e para.
- Të përziera, ndonjëherë të vjella, jashtëqitje më të shpeshta, dhimbje koke ose lodhje.
- Vështirësi për të shkuar në shkollë, punë ose për të kryer aktivitetet e zakonshme.
Nëse dhimbja shoqërohet me temperaturë, sekrecione të pazakonta, dhimbje gjatë urinimit ose gjakderdhje midis cikleve, mund të nevojitet vlerësim për shkaqe të tjera. Për ciklin normal dhe ndryshimet e tij lexoni udhëzuesin mbi ciklin menstrual.
Çfarë e shkakton dismenorrenë?
Te dismenorrea primare, substancat e quajtura prostaglandina rrisin tkurrjet e mitrës dhe kontribuojnë në dhimbje. Kjo është arsyeja pse barnat antiinflamatore josteroide mund të lehtësojnë simptomat.
Te dismenorrea sekondare duhen marrë parasysh endometrioza, adenomioza, fibromiomat, sëmundja inflamatore pelvike dhe probleme të tjera, sipas historisë dhe ekzaminimit. Faktori i rrezikut nuk është diagnozë: duhanpirja, menstruacionet e bollshme dhe historia familjare mund të lidhen me dhimbje më të shpeshta, por asnjëri nuk e konfirmon vetë shkakun.
Dhimbja e vazhdueshme jashtë ciklit, sidomos me probleme të zorrëve ose dhimbje gjatë marrëdhënieve, meriton vlerësim të veçantë për endometriozën.
Si diagnostikohen dhimbjet menstruale?
Mjeku pyet për moshën e fillimit, kohëzgjatjen, lidhjen e dhimbjes me ciklin, efektin mbi aktivitetet dhe trajtimet e provuara. Mund të kërkohet të mbani një ditar të simptomave për disa cikle.
Dismenorrea primare shpesh diagnostikohet nga historia tipike klinike; nuk nevojiten automatikisht ekografia, tamponi vaginal, histeroskopia ose rezonanca magnetike për çdo paciente. Ekzaminimi pelvik dhe testet për infeksione bëhen kur ka indikacione dhe duke marrë parasysh moshën, simptomat dhe pëlqimin e pacientes.
Nëse dyshohet sëmundje pelvike ose simptomat nuk përmirësohen pas një trajtimi të përshtatshëm, mund të bëhet ekografi transabdominale ose transvaginale, sipas rastit. Për endometriozën, vlerësimi mund të vazhdojë edhe pas një ekografie normale. Histeroskopia dhe MRI-ja rezervohen për indikacione të caktuara, jo si teste rutinë.
Kur ka mundësi shtatzënie, sidomos nëse dhimbja është e pazakontë, mjeku mund të kërkojë test shtatzënie për të përjashtuar situata si shtatzënia jashtë mitrës.
Si trajtohet dismenorrea?
Antiinflamatorët josteroidë (AIJS)
Barna si ibuprofeni ose naprokseni janë ndër trajtimet e para për dismenorrenë primare. Mund të veprojnë më mirë kur fillohen me shfaqjen e simptomave ose pak përpara menstruacioneve të parashikueshme dhe përdoren gjatë ditëve me dhimbje, sipas udhëzimeve të preparatit dhe mjekut. Nuk ka një skemë fikse pesëditore që u përshtatet të gjithave.
AIJS-të mund të jenë të papërshtatshme për persona me ulçerë ose gjakderdhje gastrointestinale, disa sëmundje të veshkave, reaksione ndaj këtyre barnave ose në disa situata shtatzënie. Mos i kombinoni disa AIJS pa udhëzim mjekësor. Përdorni dozën dhe kohëzgjatjen e këshilluar për ju.
Trajtimet hormonale
Kontraceptivët hormonalë të kombinuar, disa progestogjenë, implantet dhe sistemi intrauterin me levonorgestrel mund të pakësojnë dhimbjet te disa paciente. Sistemi intrauterin vendoset brenda mitrës, jo brenda vaginës. Zgjedhja përshtatet me nevojat për kontracepsion, kundërindikacionet dhe preferencat.
Nxehtësia, aktiviteti fizik dhe metoda plotësuese
Vendosja e nxehtësisë lokale në fund të barkut dhe aktiviteti fizik i rregullt mund të ndihmojnë. TENS-i mund të lehtësojë dhimbjen te disa persona, megjithëse evidenca ndryshon sipas metodës. Provat për akupunkturën dhe suplementet si magnezi ose vitaminat janë më të kufizuara ose jo të qëndrueshme; këto nuk duhen paraqitur si trajtime të garantuara.
Kur kërkohet trajtimi i shkakut?
Nëse dhimbja lidhet me endometriozën, adenomiozën, fibromiomat ose infeksionet, trajtimi drejtohet edhe ndaj gjendjes themelore. Kirurgjia nuk është trajtim rutinë për dismenorrenë primare dhe diskutohet vetëm për indikacione të përcaktuara.
Nëse trajtimi fillestar i përdorur në mënyrë të përshtatshme nuk ndihmon brenda rreth 3–6 muajve, duhet rivlerësuar diagnoza dhe mundësia e dismenorresë sekondare, veçanërisht endometriozës.
Kur duhet të vizitoni mjekun?
Planifikoni vizitë nëse dhimbja ju mungon nga shkolla ose puna, po përkeqësohet, shfaqet jashtë menstruacioneve, fillon për herë të parë pas shumë vitesh ciklesh pa dhimbje ose nuk përmirësohet me trajtim të përshtatshëm.
Kërkoni ndihmë urgjente për dhimbje të papritur shumë të fortë, të fikët, gjakderdhje shumë të rëndë, temperaturë me dhimbje pelvike, ose dhimbje me një test shtatzënie pozitiv. Këto mund të tregojnë probleme të tjera urgjente, përfshirë shtatzëninë jashtë mitrës.
Pyetje të shpeshta për dismenorrenë
A janë normale dhimbjet shumë të forta menstruale?
Dhimbje të lehta ose mesatare janë të zakonshme, por dhimbjet që pengojnë aktivitetet ose përkeqësohen duhet të vlerësohen, jo të normalizohen automatikisht.
A mund të jetë endometriozë edhe nëse ekografia është normale?
Po. Endometrioza, sidomos format sipërfaqësore, mund të mos shihet në ekografi; simptomat dhe përgjigjja ndaj trajtimit kanë rëndësi.
Kur duhet filluar ibuprofeni për dhimbjet menstruale?
Kur është i sigurt për ju dhe cikli është i parashikueshëm, mund të fillohet me simptomat ose pak përpara fillimit të menstruacioneve sipas udhëzimeve mjekësore; jo çdo person duhet ta përdorë ose ta marrë për të njëjtën kohëzgjatje.
A mund të ndihmojë kontracepsioni hormonal?
Po, disa metoda hormonale mund të ulin dhimbjen. Zgjedhja duhet individualizuar sipas historisë mjekësore dhe dëshirave të pacientes.
A do të zhduken dhimbjet pas lindjes?
Jo domosdoshmërisht. Dhimbjet mund të ndryshojnë me kohën, por lindja nuk është trajtim dhe nuk garanton zgjidhje të dismenorresë.
Artikuj të lidhur në PyetMjekun
Referenca mjekësore
Keni pyetje për dhimbjet menstruale?
Mund të dërgoni një pyetje jo urgjente në PyetMjekun. Informacioni online nuk zëvendëson konsultën me gjinekologun ose vlerësimin urgjent kur ka shenja alarmi.
Shënim: Ky material është informues dhe nuk zëvendëson këshillimin, diagnostikimin ose trajtimin individual.
