Cfare eshte gangrena?

Gangrena eshte vdekja e nje pjese te indit te trupit.

Kjo mund te ndodhe kur indi nuk merr mjaftueshem gjak dhe oksigjen, kur zhvillohet nje infeksion i rende ose kur te dy problemet ndodhin njekohesisht.

Gangrena shfaqet me shpesh ne ekstremitete, vecanerisht ne:

• gishtat e kembeve;
• shputat;
• kembet;
• gishtat e duarve;
• duart.

Megjithate, mund te preke edhe muskujt dhe organet e brendshme.

Cilat jane llojet e gangrenes?

Cfare eshte gangrena e thate?

Gangrena e thate zhvillohet zakonisht kur furnizimi arterial me gjak zvogelohet gradualisht.

Lekura mund te behet:

• e ftohte;
• e zbehte ne fillim;
• me pas kafe, vjollce ose e zeze;
• e thate dhe e tkurrur.

Nje nga shkaqet kryesore eshte semundja e arterieve periferike .

Kjo gjendje lidhet shpesh me aterosklerozen , ku arteriet ngushtohen nga pllakat aterosklerotike.

Cfare eshte gangrena e laget?

Gangrena e laget ndodh kur indi i demtuar infektohet me baktere.

Zona mund te jete:

• e enjtur;
• e kuqe, vjollce ose e erret;
• me flluska;
• e lagur;
• me sekrecion me ere te rende.

Infeksioni mund te perparoje shume shpejt dhe te kaloje ne gjak, duke shkaktuar sepsis ose shok septik.

Cfare eshte gangrena me gaz?

Gangrena me gaz, ose myonekroza klostridiale, eshte nje infeksion shume agresiv i muskujve.

Shkaktohet me shpesh nga baktere te grupit Clostridium, vecanerisht Clostridium perfringens.

Mund te zhvillohet pas:

• plageve te renda;
• demtimeve me shtypje;
• operacioneve;
• plageve qe kontaminohen dhe kane furnizim te dobet me gjak.

Toksinat bakteriale mund te shkaterrrojne indin me shpejtesi dhe te shkaktojne gjendje te rende sistemike.

Cilat jane simptomat e gangrenes?

Shenjat mund te perfshijne:

• ndryshim te ngjyres se lekures;
• lekure gri, blu, vjollce, kafe ose te zeze;
• dhimbje te forte ose te papritur;
• dhimbje qe pasohet nga mpirja;
• lekure te ftohte;
• enjtje;
• flluska;
• plage qe nuk sherohen;
• sekrecion me ere te rende;
• humbje te ndjeshmerise;
• temperature dhe gjendje te pergjithshme te keqe kur ka infeksion.

A duhet lekura te behet e zeze?

Jo. Ngjyra e zeze eshte shpesh shenje e nekrozes se avancuar.

Gangrena mund te filloje me zbehje, skuqje, ngjyre blu ose vjollce, ftohje te gjymtyres, dhimbje ose flluska.

Cfare e shkakton gangrenen?

Mungesa e qarkullimit arterial

Indi ka nevoje per oksigjen dhe lende ushqyese qe transportohen nga gjaku arterial.

Nese nje arterie ngushtohet ose bllokohet rende, indi mund te mbetet pa oksigjen dhe te vdese.

Shkaqe te rendesishme perfshijne:

• semundjen e arterieve periferike;
• aterosklerozen;
• bllokimin akut arterial nga tromb ose embol;
• demtime te renda te eneve te gjakut.

Infeksioni

Disa infeksione bakteriale mund te perhapen shpejt ne indet e buta, vecanerisht kur qarkullimi eshte i dobet.

Trauma

Demtimet e renda, shtypja e indeve, plaget me arme, operacionet, djegiet dhe demtimet nga te ftohtit mund te demtojne qarkullimin dhe te krijojne mundesi per infeksion.

Pse diabeti rrit rrezikun per gangrene?

Diabeti mund te demtoje si enet e gjakut ashtu edhe nervat periferike.

Nje person me neuropati diabetike mund te mos ndieje nje plage te vogel, nje flluske ose nje demtim ne kembe.

Nese ne te njejten kohe qarkullimi arterial eshte i dobet, plaga mund te sherohen me veshtiresi dhe rreziku per infeksion dhe nekroze rritet.

Cilet jane faktoret e rrezikut?

• diabeti;
• semundja e arterieve periferike;
• ateroskleroza;
• duhanpirja;
• demtimet e renda;
• operacionet;
• djegiet dhe demtimet nga te ftohtit;
• imuniteti i dobesuar;
• kimioterapia ne disa situata;
• obeziteti;
• infeksionet e renda;
• perdorimi i disa drogave me injeksion.

A shkakton COVID-19 gangrene?

Jane raportuar raste te rralla te gangrenes tek paciente me crregullime te renda te koagulimit gjate COVID-19.

Megjithate, COVID-19 nuk duhet konsideruar nje nga shkaqet tipike te gangrenes. Faktoret me te rendesishem mbeten semundjet e eneve te gjakut, diabeti, infeksionet e renda dhe traumat.

Si diagnostikohet gangrena?

Kur dyshohet gangrena, vleresimi duhet bere shpejt.

Mjeku kontrollon:

• ngjyren dhe temperaturen e lekures;
• pulset arteriale;
• ndjeshmerine;
• dhimbjen;
• plaget ose sekrecionet;
• shenjat e infeksionit ose sepsisit.

Analizat e gjakut

Mund te kontrollohen:

• hemograma;
• shenjat e infeksionit;
• funksioni i veshkave;
• elektrolitet;
• glukoza;
• laktati dhe analiza te tjera kur dyshohet sepsis.

Kultura e plages ose e indit

Materiali nga plaga ose indi mund te dergohet ne laborator per te identifikuar bakteret dhe ndjeshmerine e tyre ndaj antibiotikeve.

Imazheria

Sipas situates mund te perdoren:

• radiografia;
• ekografia;
• CT;
• MRI;
• CT-angiografia;
• angiografia.

Kur problemi kryesor eshte qarkullimi, ekzaminimet vaskulare ndihmojne ne percaktimin e vendit ku arteria eshte ngushtuar ose bllokuar.

Kirurgjia diagnostike

Kur dyshohet nje infeksion nekrotizues i thelle, kirurgjia mund te nevojitet urgjent per te pare direkt indet dhe per te hequr zonat e nekrotizuara.

Si trajtohet gangrena?

Trajtimi ndryshon sipas llojit dhe shkakut.

Ne shumicen e rasteve serioze nevojitet trajtim ne spital.

1. Heqja e indit te vdekur

Debridement do te thote heqja kirurgjikale e indit te vdekur ose te infektuar.

Kjo mund te ndaloje perhapjen e infeksionit dhe t’i jape indit te shendetshem mundesi me te mire per t’u sheruar.

2. Rivendosja e qarkullimit

Kur gangrena shkaktohet nga nje arterie e bllokuar ose shume e ngushtuar, kirurgu vaskular mund te perpiqet te rivendose fluksin e gjakut.

Mund te perdoren:

• angioplastika;
• stentimi;
• bypass arterial;
• procedura te tjera vaskulare sipas bllokimit.

Rivendosja e qarkullimit mund te jete vendimtare per te ruajtur gjymtyren.

3. Antibiotiket

Gangrena e infektuar kerkon antibiotike.

Ne infeksione te renda antibiotiket jepen shpesh ne vene dhe fillohen menjehere, para se te jene gati rezultatet perfundimtare te kulturave.

4. Amputimi

Kur indi eshte shkaterruar ne mase te madhe, infeksioni nuk mund te kontrollohet ose gjymtyra nuk mund te shpetohen, amputimi mund te jete i nevojshem per te parandaluar komplikacione kercenuese per jeten.

Qellimi i trajtimit te hershem eshte, kur eshte e mundur, te shmanget humbja e nje pjese me te madhe te gjymtyres.

5. Kirurgjia rindertuese

Pas kontrollit te infeksionit dhe sigurimit te qarkullimit te pershtatshem, ne disa raste mund te perdoren graftet e lekures ose procedura te tjera rindertuese.

A ndihmon terapia me oksigjen hiperbarik?

Oksigjeni hiperbarik mund te perdoret si trajtim shtese ne raste te perzgjedhura, perfshire disa infeksione anaerobe ose plage komplekse.

Pacienti merr oksigjen me presion te larte ne nje dhome te specializuar.

Si mund te ulet rreziku i gangrenes?

Kontrolloni diabetin

Mbajtja e glicemise nen kontroll dhe ekzaminimi i rregullt i kembeve mund te ulin rrezikun e plageve te komplikuara.

Mos pini duhan

Duhanpirja demton enet e gjakut dhe perkeqeson qarkullimin periferik.

Trajtoni semundjet vaskulare

Presioni i gjakut, kolesteroli, diabeti dhe semundja arteriale periferike duhet te menaxhohen sipas keshilles se mjekut.

Kujdesuni per plaget

Plaget duhet te pastrohen dhe mbrohen ne menyre te pershtatshme.

Nese nje plage nuk sherohen, behet e kuqe, e enjtur, me qelb ose ndryshon ngjyren, kerkohet vleresim mjekesor.

Kujdes nga te ftohtit ekstrem

Ngrirja mund te demtoje indet dhe qarkullimin. Lekura e bardhe, e forte, shume e ftohte ose e mpire pas ekspozimit ne temperatura ekstreme kerkon vleresim.

Kur duhet te shkoni urgjent ne spital?

Pyetje te shpeshta per gangrenen