Cfare eshte glaukoma?

Glaukoma eshte nje grup semundjesh qe shkaktojne demtim progresiv te nervit optik, struktura qe transmeton informacionin vizual nga syri drejt trurit.

Ne shumicen e formave te glaukomes, humbja e qelizave nervore dhe e fijeve te nervit optik zhvillohet gradualisht.

Nese semundja nuk diagnostikohet dhe kontrollohet, mund te shkaktoje:

• defekte te fushes vizive;
• humbje progresive te shikimit periferik;
• ne faza te avancuara, demtim te shikimit qendror;
• verberi ne raste te renda.

A do te thote presion i larte i syrit se keni glaukome?

Jo.

Presioni brenda syrit quhet presion intraokular, ose IOP.

Ai ndikohet nga prodhimi dhe drenimi i lengut ujor qe qarkullon ne pjesen e perparme te syrit.

Kur lengu nuk largohet mjaftueshem, presioni mund te rritet.

Hipertensioni okular

Nje person mund te kete presion intraokular te rritur pa pasur demtim te nervit optik ose fushepamjes. Kjo quhet hipertension okular.

Jo cdo person me hipertension okular zhvillon glaukome.

Glaukoma me tension normal

Nga ana tjeter, disa persona zhvillojne demtim karakteristik glaukomatoz edhe kur presioni i matur nuk eshte mbi kufirin qe konsiderohet zakonisht normal.

Kjo quhet glaukome me tension normal.

Cilat jane simptomat e glaukomes?

Glaukoma me kend te hapur

Ne fazat e hershme zakonisht nuk ka simptoma.

Me kalimin e kohes mund te zhvillohen zona te humbjes se fushepamjes. Pacienti mund te mos i vere re sepse truri kompenson ndryshimet gradualisht.

Ne semundje te avancuar mund te humbet shikimi periferik dhe me vone edhe shikimi qendror.

Glaukoma akute me kend te mbyllur

Kjo ka nje paraqitje krejt tjeter.

Mund te shkaktoje papritur:

• dhimbje shume te forte te syrit;
• sy te kuq;
• shikim te turbullt;
• halos ose rrathe rreth dritave;
• dhimbje koke;
• nauze;
• te vjella.

Cilat jane llojet kryesore te glaukomes?

Glaukoma sekondare

Forma sekondare mund te shfaqen ne lidhje me:

• trauma okulare;
• uveit;
• perdorim te kortikosteroideve tek persona te predispozuar;
• pseudoexfoliation;
• pigment dispersion;
• neovaskularizim;
• disa tumore ose semundje te tjera te syrit.

Glaukoma neovaskulare dhe diabeti

Ishemia e rende e retines mund te shkaktoje formimin e eneve jonormale qe bllokojne kendin e drenimit. Nje nga shkaqet e rendesishme eshte retinopatia diabetike e avancuar.

Per informacion mbi komplikacionet okulare te diabetit mund te lexoni edhe semundjet e syrit dhe komplikacionet e diabetit.

Kush ka risk me te larte per glaukome?

Faktoret e riskut ndryshojne sipas llojit te glaukomes, por mund te perfshijne:

• moshen me te madhe;
• histori familjare te glaukomes;
• presion intraokular te rritur;
• korne qendrore relativisht te holle;
• miopi te konsiderueshme per disa forma;
• hipermetropi dhe anatomi me kend te ngushte per angle closure;
• prejardhje te caktuara etnike ose gjenetike;
• trauma te meparshme te syrit;
• perdorim te zgjatur te kortikosteroideve tek persona te ndjeshem;
• disa semundje okulare ose sistemike.

Rreziku individual nuk mund te percaktohet vetem nga mosha ose nje faktor i vetem.

Si diagnostikohet glaukoma?

Nuk ekziston nje test i vetem qe mjafton ne cdo rast.

Vleresimi i plote mund te perfshije:

1. Matjen e presionit intraokular

Tonometri mat IOP. Matja me Goldmann applanation tonometry perdoret gjeresisht si reference klinike.

2. Ekzaminimin e nervit optik

Okulisti vlereson koken e nervit optik per ndryshime karakteristike, shpesh me pupil te zgjeruar.

3. OCT

Optical coherence tomography mund te mase struktura si retinal nerve fiber layer dhe ganglion cell complex dhe ndihmon ne dokumentimin e demtimit dhe progresionit.

4. Testin e fushes vizive

Perimetria mat funksionin e shikimit periferik dhe ndihmon ne zbulimin dhe monitorimin e defekteve glaukomatoze.

5. Gonioskopine

Gonioskopia lejon mjekun te shohe kendin midis irisit dhe kornese dhe te percaktoje nese ai eshte i hapur, i ngushte ose i mbyllur.

6. Pachymetry

Matja e trashesise qendrore te kornese ndihmon ne interpretimin e presionit dhe vleresimin e riskut.

Per nje pamje me te gjere te problemeve okulare mund te lexoni semundjet e syve, simptomat dhe shenjat alarmuese.

Cfare eshte “target IOP”?

Pas diagnozes, okulisti cakton nje presion objektiv ose target IOP.

Ky nuk eshte i njejte per te gjithe pacientet.

Ai varet nga:

• presioni para trajtimit;
• ashpersia e demtimit;
• shpejtesia e progresionit;
• mosha dhe pritshmeria e jetes;
• gjendja e syrit tjeter;
• faktoret e tjere individuale.

Nese semundja vazhdon te perparoje, target IOP mund te duhet te ulet me tej.

Nese semundja mbetet e qendrueshme, strategjia mund te rishikohet sipas okulistit.

Si trajtohet glaukoma?

Metoda e provuar per te ngadalesuar demtimin glaukomatoz eshte ulja e presionit intraokular.

Kjo mund te arrihet me:

• laser;
• pika okulare;
• kirurgji;
• ose kombinim te tyre.

Zgjedhja varet nga lloji dhe stadi i glaukomes, target IOP, preferencat e pacientit, efektet anesore dhe pergjigjja ndaj trajtimit.

Cfare eshte selective laser trabeculoplasty?

Selective laser trabeculoplasty, ose SLT, perdor laser ne trabecular meshwork per te permiresuar drenimin e lengut dhe per te ulur presionin.

Per shume paciente me glaukome primare me kend te hapur jo te avancuar, SLT mund te perdoret si trajtim fillestar dhe jo vetem pasi pikat kane deshtuar.

Avantazhet mund te perfshijne:

• ulje te IOP pa perdorim te perditshem te nje pike tek disa paciente;
• reduktim te numrit te pikave;
• procedure ambulatore;
• mundesi perseritjeje ne disa raste.

Efekti mund te zbehet me kalimin e kohes dhe disa paciente vazhdojne te kene nevoje per pika ose kirurgji.

Cilat pika perdoren per glaukomën?

Ekzistojne disa klasa barnash qe ulin IOP.

Ato perfshijne:

• analoge te prostaglandinave;
• beta-bllokues;
• inhibitore te anhidrazes karbonike;
• agoniste alfa-adrenergjike;
• Rho-kinase inhibitors ne vende ku jane te disponueshem;
• kombinime te barnave.

Analoget e prostaglandinave perdoren shpesh sepse mund te japin ulje te mire te IOP me dozime relativisht te thjeshta.

Teknika e hedhjes se pikave ka rendesi

Nese pika nuk futet ne sy ose perdoret jo rregullisht, trajtimi mund te duket sikur nuk funksionon.

Tregojini okulistit nese:

• harroni shpesh dozat;
• keni veshtiresi fizike per te hedhur pikat;
• keni djegie ose irritim te vazhdueshem;
• nuk mund te perballoni regjimin e trajtimit;
• merrni barna te tjera qe mund te nderveprojne.

Si trajtohet glaukoma me kend te mbyllur?

Ne nje atak akut, qellimi eshte ulja e shpejte e presionit dhe hapja ose anashkalimi i bllokimit pupilar sipas mekanizmit.

Trajtimi behet nga ekipi okulistik dhe mund te perfshije barna per uljen e IOP dhe laser peripheral iridotomy.

Iridotomia krijon nje hapje te vogel ne iris qe lejon levizjen e lengut dhe mund te parandaloje bllokimin pupilar te perseritur.

Ne paciente te caktuar mund te nevojiten procedura te tjera, perfshire kirurgjine e lentes.

Okulisti mund te rekomandoje trajtim edhe ne syrin tjeter nese anatomia e tij paraqet risk te larte.

Kur nevojitet kirurgjia e glaukomes?

Kirurgjia mund te konsiderohet kur:

• IOP mbetet mbi objektiv;
• glaukoma vazhdon te perparoje;
• pikat nuk tolerohen;
• laseri dhe barnat nuk japin kontroll te mjaftueshem;
• semundja eshte e avancuar dhe kerkohet ulje me e madhe e presionit.

Trabekulektomia

Trabekulektomia eshte kirurgji filtrimi ku krijohet nje rruge e re per largimin e lengut nga syri drejt nje bleb-i nen konjuktive.

Kjo eshte e ndryshme nga trabekulotomia, e cila perdoret ne kontekste te tjera, sidomos ne disa glaucoma pediatrike.

Glaucoma drainage implants

Nje tube ose shunt mund te vendoset per ta drejtuar lengun drejt nje rezervuari te vogel nen konjuktive.

MIGS

Minimally invasive glaucoma surgery perfshin disa teknika dhe pajisje qe synojne uljen e IOP me nderhyrje me te kufizuar se kirurgjia tradicionale.

MIGS mund te jete e pershtatshme per disa paciente, shpesh me semundje te lehte ose te moderuar, por zakonisht nuk jep te njejten ulje te madhe te presionit qe mund te kerkohet ne glaukome shume te avancuar.

Pse duhet monitorim edhe kur presioni eshte i mire?

Glaukoma eshte semundje kronike.

Monitorimi mund te perfshije ne intervale individuale:

• IOP;
• ekzaminim te nervit optik;
• OCT;
• fushepamje;
• vleresim te kendit kur eshte e nevojshme;
• kontroll te efekteve anesore dhe aderences ndaj trajtimit.

Nje presion qe duket “i mire” nuk garanton automatikisht se semundja nuk po perparon. Struktura dhe fushepamja duhet te ndiqen me kalimin e kohes.

A mund te parandalohet glaukoma?

Nuk ekziston nje menyre e garantuar per te parandaluar shumicen e glaukomave primare.

Megjithate, mund te ulet rreziku i humbjes se shikimit me:

• zbulim te hershem;
• kontrolle okulistike sipas riskut;
• trajtim te rregullt;
• mosnderprerje te pikave pa konsultim;
• mbrojtje te syve nga traumat;
• kontroll te semundjeve sistemike sipas rastit.

Per keshilla te pergjithshme parandaluese mund te lexoni si te kujdeseni per syte dhe te mbroni shikimin.