Çfarë është kanceri gastrik (i stomakut)?

Stomaku është organi ku ushqimi përzihet me lëngjet tretëse përpara kalimit në zorrën e hollë. Muri i tij përbëhet nga mukoza, submukoza, shtresa muskulare, subseroza dhe seroza. Sa më thellë depërton tumori në mur, aq më shumë mund të rritet rreziku i përhapjes, por prognoza përcaktohet edhe nga nyjet limfatike, metastazat, biologjia e tumorit dhe gjendja e pacientit.

Adenokarcinoma është lloji më i zakonshëm i kancerit të stomakut. Tumore të tjera, për shembull limfoma gastrike, tumoret stromale gastrointestinale (GIST) dhe tumoret neuroendokrine, kanë biologji dhe trajtime të ndryshme. Një polip, një ulçerë ose gastriti nuk janë automatikisht kancer.

Kanceri i pjesës së sipërme të stomakut ose i bashkimit gastroezofageal (GEJ) mund të ndiqet sipas protokolleve të veçanta në varësi të vendndodhjes dhe klasifikimit të tumorit. Nuk duhen ngatërruar kanceri i stomakut, ai i ezofagut dhe kanceri i pankreasit.

Cilët janë faktorët e rrezikut për kancerin e stomakut?

• • Infeksioni kronik nga Helicobacter pylori: faktor madhor i rrezikut sidomos për adenokarcinomën jo të kardias; shkakton inflamacion të zgjatur dhe mund të çojë në atrofi ose metaplazi intestinale. Shumica e bartësve nuk zhvillojnë kancer.
• • Duhanpirja: rrit rrezikun; ndalimi i duhanit është masë e rëndësishme parandaluese.
• • Historia familjare: një i afërm i shkallës së parë me kancer gastrik dhe disa sindroma të trashëguara rrisin rrezikun.
• • Infeksioni Epstein–Barr (EBV) lidhet me një nëngrup të kancereve gastrike.
• • Gastriti atrofik, metaplazia intestinale dhe disa lezione parakanceroze kërkojnë vlerësim individual për ndjekje endoskopike.
• • Ushqimet shumë të kripura dhe disa ushqime të konservuara me kripë lidhen me rrezik më të lartë; dieta e ekuilibruar është e dobishme por nuk garanton parandalim.
• • Mosha më e madhe dhe gjinia mashkullore lidhen me incidencë më të lartë në popullata të caktuara; çdo moshë mund të preket.
• • Kirurgji e mëparshme e stomakut, disa predispozita gjenetike dhe gjendje të veçanta mund të rrisin rrezikun afatgjatë.

Kur dyshohet një sindromë e trashëguar?

Disa familje kanë kancer gastrik difuz të trashëguar, që mund të lidhet me ndryshime në CDH1 ose CTNNA1. Kanceri gastrik në moshë të re, disa raste familjare të kancerit difuz ose kanceri lobular i gjirit në familje mund të kërkojnë këshillim gjenetik. Testimi nuk rekomandohet automatikisht për çdo person me dhimbje stomaku.

Cilat janë simptomat e kancerit gastrik?

Në stadet e hershme, kanceri i stomakut mund të mos shkaktojë asnjë simptomë. Shenjat e mëposhtme kanë edhe shkaqe më të zakonshme, si dispepsia, gastriti, ulçera ose refluksi, ndaj nevojitet vlerësim klinik dhe jo vetëdiagnostikim.

• • Dispepsi ose dhimbje e vazhdueshme epigastrike në pjesën e sipërme të barkut.
• • Ngopje e shpejtë pas pak kafshatash dhe ndjesi fryrjeje pas ngrënies.
• • Humbje e pashpjeguar e peshës, mungesë oreksi ose dobësi progresive.
• • Të përziera, të vjella ose vështirësi në kalimin e ushqimit, veçanërisht nëse tumori pengon daljen e stomakut.
• • Anemi nga mungesa e hekurit për shkak të gjakderdhjes së ngadalshme, me lodhje dhe zbehje; lexoni hemoglobinën e ulët dhe aneminë.
• • Vështirësi progresive në gëlltitje kur tumori përfshin bashkimin gastroezofageal.
• • Të vjella me gjak ose jashtëqitje të zeza (melena), që kërkojnë vlerësim urgjent sipas sasisë dhe gjendjes.

Gjakderdhja gastrointestinale mund të ketë shkaqe të tjera; shihni shenjat dhe trajtimin e hemorragjisë gastrointestinale. Simptomat e refluksit janë të zakonshme dhe nuk tregojnë automatikisht kancer; shihni urthin dhe refluksin gastroezofageal.

Si diagnostikohet kanceri i stomakut?

Gastroskopia me biopsi është testi kryesor

Gastroskopia (endoskopia e sipërme) i lejon gastroenterologut të shohë mukozën e ezofagut dhe stomakut dhe të marrë biopsi nga zonat e dyshimta. Patologu përcakton nëse ka kancer, llojin dhe karakteristikat e tumorit. Pa vërtetim histopatologjik, një pamje e dyshimtë në imazheri nuk është zakonisht diagnozë përfundimtare.

Në një masë ose ulçerë të dyshimtë mund të nevojiten disa biopsi. Në disa lloje infiltrative, p.sh. linitis plastica, biopsitë sipërfaqësore mund të jenë negative dhe specialisti mund të kërkojë mostra të tjera ose ekzaminime shtesë. Lexoni si të përgatiteni për gastroskopi.

Çfarë analizash dhe ekzaminimesh duhen për stadifikimin?

• • Hemogramë dhe analiza të funksionit të organeve, sidomos për aneminë, statusin ushqyes, funksionin renal dhe hepatik.
• • CT e toraksit, abdomenit dhe legenit me kontrast për vlerësimin e përhapjes lokale dhe metastazave, kur është e përshtatshme.
• • Ultratingulli endoskopik (EUS) mund të ndihmojë për thellësinë e tumorit dhe nyjet limfatike, sidomos kur vendoset për heqjen endoskopike ose trajtim lokal.
• • Laparoskopia diagnostike me citologji të lëngut peritoneal në pacientë të përzgjedhur me sëmundje potencialisht të operueshme, veçanërisht në stade lokale më të avancuara, për të zbuluar përhapje peritoneale që nuk shihet në CT.
• • PET/CT mund të përdoret në rrethana të caktuara, por nuk është i domosdoshëm për çdo pacient.

Testet e gjakut për markerë tumoralë si CEA apo CA 19-9 nuk e diagnostikojnë ose përjashtojnë vetë kancerin gastrik. Diagnostikimi kërkon vlerësim të integruar, ku biopsia ka rol qendror.

Çfarë do të thonë stadet 0–IV dhe sistemi TNM?

Stadifikimi përdor sistemin TNM: T për thellësinë e invazionit në murin e stomakut, N për nyjet limfatike rajonale dhe M për metastazat. Stadet klinike dhe patologjike mund të ndryshojnë pas operacionit.

Tabela është thjesht orientuese. Jo çdo pacient në të njëjtin stad merr të njëjtin trajtim; rëndësi kanë vendndodhja, histologjia, biomarkerët, mundësia e operacionit dhe gjendja e përgjithshme.

Pse duhen testet HER2, PD-L1, MSI/MMR dhe CLDN18.2?

Udhëzimi ASCO Living Guideline, versioni korrik 2026, rekomandon që te adenokarcinoma gastroezofageale e avancuar të vlerësohen biomarkerët që ndikojnë zgjedhjen e trajtimit. Nuk janë analiza depistimi të popullatës; kryhen mbi ind tumoral ose, sipas nevojës, me teste molekulare të përshtatshme.

• • HER2: proteina e shprehur në një nëngrup tumoresh; pozitiviteti mund të mundësojë trajtim me antitrupa anti-HER2 si trastuzumab dhe trajtime të mëvonshme të targetuara.
• • PD-L1: shprehja, shpesh raportuar me rezultate si CPS, ndihmon të vlerësohet përfitimi nga imunoterapia. Kufijtë ndryshojnë sipas metodës dhe regjimit.
• • MSI-H / dMMR: paqëndrueshmëri e lartë mikrosatelitore ose mungesë e proteinave të riparimit të ADN-së; mund të tregojë ndjeshmëri të lartë ndaj imunoterapisë dhe, në disa raste, nevojë për vlerësim të predispozitës gjenetike.
• • CLDN18.2: proteinë e shprehur në disa adenokarcinoma; te tumoret HER2-negative dhe CLDN18.2-pozitive mund të hapë mundësinë e zolbetuximab-it me kimioterapi.
• • Testet e tjera molekulare (NGS) mund të merren parasysh për objektiva më të rralla, sidomos në sëmundje të avancuar.

Prania e një biomarkeri nuk garanton përgjigje dhe mungesa e tij nuk do të thotë se nuk ka mundësi trajtimi. Disponueshmëria e testeve dhe barnave ndryshon sipas vendit dhe qendrës.

Si trajtohet kanceri gastrik në vitin 2026?

1. Kanceri shumë i hershëm: heqja endoskopike

Në tumore të përzgjedhura T1a të kufizuara në mukozë, me rrezik të ulët për nyje limfatike dhe kritere të përshtatshme histologjike, mund të bëhet rezeksion endoskopik i mukozës (EMR) ose diseksion endoskopik submukozal (ESD) në qendra me përvojë. Biopsia dhe ekzaminimi i plotë i lezionit përcaktojnë nëse trajtimi është i mjaftueshëm apo duhet kirurgji.

2. Sëmundja e operueshme: kirurgjia dhe kimioterapia perioperative

Për tumore të operueshme që kërkojnë rezeksion, mund të bëhet gastrektomi e pjesshme ose totale me heqje të nyjeve limfatike rajonale. Për shumë adenokarcinoma të stadit II/III, trajtimi multimodal përfshin kimioterapi para dhe pas operacionit, zakonisht skema si FLOT (5-fluorouracil, leucovorin, oxaliplatin, docetaxel), në pacientët që mund ta tolerojnë.

Në nëntor 2025 FDA miratoi durvalumab + FLOT para dhe pas operacionit, i ndjekur nga durvalumab i vetëm, për disa të rritur me adenokarcinomë gastrike ose të bashkimit gastroezofageal të operueshme. Ky është një opsion i rëndësishëm modern, por nuk rekomandohet automatikisht për çdo pacient: indikacionet, siguria, gjendja klinike dhe miratimet vendore duhen kontrolluar nga bordi onkologjik.

3. Kanceri i avancuar ose metastatik: trajtimi sipas biomarkerëve

Kur tumori është i paoperueshëm ose metastatik, synimi shpesh është zgjatja e mbijetesës, kontrolli i simptomave dhe ruajtja e cilësisë së jetës. Mundësitë përfshijnë:

• • HER2-pozitiv: kimioterapi me fluoropirimidinë/platin dhe trajtim të drejtuar kundër HER2; imunoterapia mund të shtohet në nëngrupe të përshtatshme sipas PD-L1 dhe udhëzimeve.
• • HER2-negativ dhe PD-L1-pozitiv: kimioterapi e kombinuar me imunoterapi mund të ofrohet sipas profilit të saktë dhe rrezikut/përfitimit; nivolumab, pembrolizumab ose tislelizumab janë ndër agjentët e përdorur në kontekste të caktuara.
• • HER2-negativ, CLDN18.2-pozitiv: zolbetuximab + kimioterapi është alternativë në linjën e parë; ASCO 2026 diskuton zgjedhjen përkundrejt imunoterapisë kur të dy biomarkerët PD-L1 dhe CLDN18.2 janë pozitivë.
• • MSI-H/dMMR: imunoterapia, e vetme ose e kombinuar me kimioterapi, mund të ketë rol të veçantë.
• • Pas përparimit të sëmundjes: në pacientë të përshtatshëm mund të përdoren, ndër të tjera, ramucirumab me paclitaxel, trastuzumab deruxtecan për disa tumore HER2-pozitive, ose terapi të mëtejshme sipas gjendjes dhe trajtimeve të mëparshme.

Trajtimet e targetuara dhe imunoterapia mund të shkaktojnë efekte anësore serioze, përfshirë reaksione gjatë infuzionit, të përziera, inflamacion autoimun ose efekte të tjera specifike. Vendimmarrja i takon onkologut; disponueshmëria në Shqipëri nuk mund të supozohet nga miratimet e FDA-së.

4. Radioterapia, ushqyerja dhe kujdesi paliativ

Radioterapia mund të përdoret në situata të përzgjedhura për kontroll lokal ose për lehtësim simptomash. Kur ka bllokim të kalimit të ushqimit, mjeku mund të shqyrtojë stent endoskopik, trajtim endoskopik, kirurgji bypass ose mbështetje ushqyese. Pas gastrektomisë duhen vakte të vogla, monitorim i peshës dhe, shpesh, vitaminë B12 dhe suplemente të tjera sipas mungesave. Kujdesi paliativ mund të ofrohet paralelisht me trajtimin onkologjik.

Çfarë roli ka Helicobacter pylori dhe si trajtohet?

H. pylori është një bakter që kolonizon mukozën e stomakut. Infeksioni kronik mund të shkaktojë gastrit, ulçerë dhe ndryshime parakanceroze. Çrrënjosja e H. pylori zvogëlon rrezikun e kancerit gastrik, veçanërisht kur trajtohet përpara zhvillimit të dëmtimeve të përparuara. Megjithatë, trajtimi nuk e eliminon plotësisht rrezikun te personat me metaplazi intestinale ose atrofi të rëndësishme.

Terapia zgjidhet sipas udhëzimeve, alergjive dhe rezistencës lokale ndaj antibiotikëve. Konfirmimi i çrrënjosjes bëhet me test frymëmarrjeje me ure ose antigjen në feçe, zakonisht të paktën 4 javë pas përfundimit të antibiotikëve dhe pas ndërprerjes së PPI për të paktën 2 javë, sipas udhëzimit të mjekut. Lexoni mjekimin dhe analizat pas trajtimit të Helicobacter pylori ose udhëzuesin e infeksionit nga H. pylori.

IARC ka publikuar në vitin 2025 udhëzime për programe të organizuara të testimit dhe trajtimit të H. pylori në popullatat ku kjo është e përshtatshme. Kjo nuk do të thotë se çdo person në Shqipëri duhet të kryejë automatikisht gastroskopi apo antibiotikë pa indikacion.

A mund të parandalohet kanceri i stomakut?

• • Testimi dhe çrrënjosja e H. pylori kur indikohet, me verifikimin e trajtimit të suksesshëm.
• • Lënia e duhanit dhe shmangia e ekspozimit ndaj tymit.
• • Kufizimi i ushqimeve shumë të kripura, veçanërisht produkteve të konservuara me shumë kripë; ushqyerje e larmishme me fruta dhe perime.
• • Vlerësimi i familjarëve dhe këshillimi gjenetik kur ka histori familjare ose karakteristika që sugjerojnë rrezik të trashëguar.
• • Ndjekja e lezioneve parakanceroze, si metaplazia intestinale e përhapur dhe gastriti atrofik, kur gastroenterologu e konsideron të përshtatshme.
• • Trajtimi i simptomave të vazhdueshme dhe referimi për gastroskopi kur ka shenja alarmi.

Nuk ka një analizë gjaku, vitaminë, suplement ose dietë që garanton parandalimin. Depistimi rutinë me gastroskopi i gjithë popullatës nuk është standard universal; programet e depistimit ndryshojnë sipas incidencës së vendit dhe faktorëve individualë.

Çfarë ndjekjeje nevojitet pas diagnozës dhe trajtimit?

Pas trajtimit, ndjekja organizohet sipas stadit dhe ndërhyrjes: ekzaminim klinik, vlerësim i simptomave, ushqyerjes, peshës, anemisë, B12/hekurit dhe imazheri ose endoskopi kur janë të nevojshme. Pas EMR/ESD endoskopia e kontrollit është veçanërisht e rëndësishme. Pas gastrektomisë kujdesi ushqyes dhe mungesat e vitaminave janë pjesë thelbësore e planit.

Pacientët duhet të lajmërojnë ekipin trajtues për vështirësi progresive në të ngrënë, humbje peshe, të vjella të vazhdueshme, gjakderdhje ose dhimbje që përkeqësohet. Plani i ndjekjes nuk është identik për të gjithë dhe duhet përshtatur nga gastroenterologu dhe onkologu.

Pyetje të shpeshta për kancerin gastrik

Burime mjekësore dhe udhëzime

• • NCI — Stomach Cancer Diagnosis
• • NCI — Gastric Cancer Treatment (PDQ)
• • NCI — Stomach Cancer Overview
• • ASCO Living Guideline — Advanced Gastroesophageal Cancer, korrik 2026
• • FDA — Durvalumab + FLOT për adenokarcinomën gastrike të operueshme, 2025
• • FDA — Zolbetuximab për adenokarcinomën CLDN18.2 pozitive, 2024
• • IARC — Strategjitë e testimit dhe trajtimit të H. pylori për parandalim, 2025
• • NCI — Stomach Cancer Prevention