Sëmundja Inflamatore Pelvike (SIP): Simptomat dhe Trajtimi
SHËNDETI A–Z · SHËNDETI GJINEKOLOGJIK
Sëmundja inflamatore pelvike (SIP): simptomat, diagnoza dhe trajtimi
Sëmundja inflamatore pelvike (SIP) është infeksion dhe inflamacion i organeve të sipërme riprodhuese femërore, që mund të prekë mitrën, tubat e Fallopit dhe indet përreth. Shenja më e zakonshme është dhimbja në fund të barkut, por simptomat mund të jenë të lehta. Trajtimi i hershëm me antibiotikë është i rëndësishëm për të ulur rrezikun e komplikacioneve.
SIP mund të shfaqet pas një infeksioni të transmetuar seksualisht, por jo të gjitha rastet shkaktohen vetëm nga klamidia ose gonorrea. Për shkak se mund të dëmtojë fertilitetin, është e rëndësishme të njihen shenjat dhe të kryhet vlerësim mjekësor në kohë.
Më poshtë gjeni shpjegime të hollësishme për shkaqet, analizat, trajtimin ambulator dhe spitalor, menaxhimin e spirales intrauterine, kujdesin për partnerët dhe ndjekjen pas trajtimit.
Tre mesazhe kryesore
- • SIP nuk jep gjithmonë temperaturë ose dhimbje të fortë. Edhe format e lehta mund të dëmtojnë organet riprodhuese.
- • Diagnoza është kryesisht klinike. Mjeku mund të fillojë antibiotikët para konfirmimit laboratorik.
- • Kontrolli brenda 72 orëve ka rëndësi. Mungesa e përmirësimit kërkon rivlerësim dhe ndonjëherë spital.
Çfarë është sëmundja inflamatore pelvike (SIP)?
Sëmundja inflamatore pelvike, e njohur si SIP ose pelvic inflammatory disease (PID), është infeksion dhe inflamacion i traktit të sipërm riprodhues femëror. Mund të prekë shtresën e brendshme të mitrës (endometriti), tubat e Fallopit (salpingiti), indet përreth dhe, në rastet e rënda, të shkaktojë absces tubo-ovarian. SIP nuk është e njëjta gjë me vaginitin ose infeksionin e thjeshtë urinar.
Infeksioni shpesh fillon në qafën e mitrës ose vaginë dhe ngjitet drejt organeve të sipërme. Simptomat mund të jenë të lehta: ndonjëherë vetëm dhimbje e vazhdueshme në fund të barkut, sekrecione të ndryshuara ose gjakderdhje jashtë ciklit. Mungesa e temperaturës nuk e përjashton SIP. Vonesa e diagnozës dhe trajtimit mund të rrisë mundësinë e dëmtimit të tubave dhe komplikacioneve riprodhuese.
Ky artikull shpjegon kur dyshohet SIP, cilat analiza ndihmojnë, pse mund të fillohet trajtimi përpara rezultateve laboratorike dhe si ndiqet përmirësimi. Vendimi për antibiotikët dhe për nevojën e shtrimit merret nga gjinekologu ose mjeku që vlerëson pacienten.
Cilat janë shkaqet dhe faktorët e rrezikut?
Shkaktarët më të njohur të transmetuar seksualisht janë Chlamydia trachomatis dhe Neisseria gonorrhoeae, por SIP shpesh është infeksion polimikrobik, ku marrin pjesë edhe bakteret anaerobe dhe mikroorganizma të tjerë të florës vaginale. Prandaj, një rezultat negativ për klamidien ose gonorrenë në qafën e mitrës nuk e përjashton infeksionin e organeve të sipërme.
Mycoplasma genitalium mund të jetë i përfshirë në disa raste, sidomos kur simptomat vazhdojnë, por nuk është e nevojshme që çdo paciente të testohet automatikisht për çdo mikroorganizëm. Bakteret e lidhura me vaginozën bakteriale mund të marrin pjesë gjithashtu. Për këtë arsye trajtimi fillestar mbulon disa grupe bakteresh dhe nuk mbështetet vetëm te një analizë.
Rreziku mund të rritet te personat seksualisht aktivë nën 25 vjeç, kur ka një partner të ri, partnerë të shumtë, infeksion të patrajtuar seksualisht të transmetueshëm ose një episod të mëparshëm SIP. Këta janë faktorë rreziku, jo gjykime për sjelljen e një pacienteje. SIP mund të ndodhë edhe pa një infeksion seksualisht të transmetueshëm të dokumentuar.
Praktikat e dushit vaginal mund të prishin mjedisin normal vaginal dhe nuk rekomandohen. Për të kuptuar infeksionet që mund të lidhen me SIP, lexoni artikullin për klamidien, gonorrenë dhe infeksionet seksualisht të transmetueshme.
Cilat simptoma shkakton SIP dhe kur duhet urgjenca?
Dhimbja në fund të barkut ose në legen është simptoma më e zakonshme. Ajo mund të jetë në të dyja anët, të shtohet gjatë marrëdhënieve seksuale ose të shoqërohet me ndjeshmëri në ekzaminim. Disa gra vërejnë sekrecione vaginale të pazakonta, gjakderdhje mes menstruacioneve ose pas kontaktit seksual, dhimbje gjatë urinimit dhe parehati të përgjithshme.
Ethet, të dridhurat, të përzierat dhe të vjellat mund të tregojnë infeksion më të rëndë, por shumë raste nuk japin temperaturë të lartë. Simptomat mund të ngatërrohen me infeksion urinar, endometriozë, kist të vezores ose probleme të zorrëve. Për këtë arsye diagnoza nuk mund të vendoset vetëm nga një përshkrim online.
Shenja më shqetësuese janë dhimbja e fortë ose e papritur, të fikëtit, marramendja e theksuar, gjakderdhja e madhe, vështirësia për të mbajtur lëngje nga të vjellat dhe temperatura e lartë me gjendje të rënduar. Nëse shtatzënia është e mundshme, dhimbja ose gjakderdhja kërkon vlerësim urgjent për të përjashtuar shtatzëninë jashtë mitrës.
Kur duhet kërkuar urgjenca?
- • Dhimbje e papritur ose shumë e fortë në fund të barkut, të fikët, marramendje e rëndë ose gjakderdhje e madhe.
- • Dhimbje pelvike kur shtatzënia është e mundshme, veçanërisht nëse ka gjakderdhje ose dhimbje në njërën anë.
- • Temperaturë e lartë, të vjella të vazhdueshme, përkeqësim i shpejtë ose gjendje e përgjithshme e rënduar.
Mund të jetë edhe shtatzëni ektopike ose një urgjencë kirurgjikale. Mos prisni përgjigje nga formulari online.
Si diagnostikohet sëmundja inflamatore pelvike?
Diagnoza është kryesisht klinike. Mjeku pyet për dhimbjen, ciklin menstrual, mundësinë e shtatzënisë, marrëdhëniet seksuale, përdorimin e kontracepsionit dhe simptomat e partnerit. Gjatë ekzaminimit të barkut dhe atij gjinekologjik mund të vlerësohen sekrecionet, qafa e mitrës, mitra dhe anekset. Nuk ekziston një test i vetëm që konfirmon ose përjashton të gjitha rastet e SIP.
Korrigjim i rëndësishëm: sipas kritereve të CDC, te një paciente seksualisht aktive në rrezik për IST, me dhimbje në fund të barkut/pelvik dhe pa shkak tjetër të identifikuar, fillimi i trajtimit empirik duhet të merret parasysh nëse ekziston të paktën një nga shenjat: ndjeshmëri gjatë lëvizjes së qafës së mitrës, ndjeshmëri e mitrës ose ndjeshmëri e anekseve. Nuk kërkohet që të tria të jenë të pranishme. Kriteret nuk zëvendësojnë gjykimin klinik dhe vlerësimin për urgjenca të tjera.
Analizat ndihmëse përfshijnë testin e shtatzënisë, NAAT/PCR për klamidien dhe gonorrenë nga mostra të përshtatshme, testet për HIV dhe sifiliz, si edhe analiza gjaku kur ka dyshim për inflamacion të rëndë. Ekografia transvaginale ndihmon veçanërisht kur dyshohet absces tubo-ovarian ose diagnozë tjetër; një ekografi normale nuk e përjashton SIP e lehtë. Laparoskopia përdoret vetëm në situata të përzgjedhura diagnostike.
Rezultati negativ i testimit cervikal për gonorrenë ose klamidien nuk përjashton infeksionin në mitër apo tuba. Për të parandaluar ndërlikimet, mjeku mund të nisë trajtimin përpara se të kthehen rezultatet e analizave, ndërkohë që vazhdon vlerësimin për apendesit, shtatzëni ektopike dhe patologji të tjera.
SIP apo një shkak tjetër i dhimbjes pelvike?
| Gjendja | Shenja të mundshme | Pse ka rëndësi |
|---|---|---|
| SIP | Dhimbje pelvike, ndjeshmëri në ekzaminim, sekrecione ose gjakderdhje jonormale | Trajtimi i hershëm mund të ulë komplikacionet. |
| Shtatzëni ektopike | Vonesë menstruacionesh, test shtatzënie pozitiv, dhimbje ose gjakderdhje | Mund të jetë urgjencë kërcënuese për jetën. |
| Apendesit | Dhimbje që mund të përqendrohet djathtas, të përziera, temperaturë | Mund të kërkojë vlerësim kirurgjikal. |
| Kist ose torsion ovarian | Dhimbje e fortë, shpesh njëanësore, fillim i papritur | Torsioni ovarian është urgjencë. |
| Endometriozë | Dhimbje e përsëritur, shpesh e lidhur me menstruacionet | Kërkon një qasje tjetër diagnostike dhe trajtimi. |
Si trajtohet SIP me antibiotikë?
Trajtimi synon të zhdukë infeksionin aktual dhe të ulë rrezikun e dëmtimeve të mëtejshme. Për shkak se disa baktere mund të përfshihen njëkohësisht, rekomandohet terapi e kombinuar me antibiotikë që mbulon gonorrenë, klamidien dhe bakteret anaerobe. Trajtimi duhet filluar shpejt kur dyshimi klinik është i arsyeshëm; pritja e analizave nuk duhet të vonojë ndërhyrjen e nevojshme.
Për shumë paciente jo shtatzëna me formë të lehtë ose mesatare, udhëzimet e CDC dhe udhëzimi kanadez i përditësuar pjesërisht në qershor 2026 përshkruajnë një regjim ambulator me ceftriakson me injeksion, doksiciklinë dhe metronidazol, ku barnat orale zakonisht merren për 14 ditë. Këto emra jepen për informacion; nuk janë recetë për vetëtrajtim. Dozat, alergjitë, shtatzënia, ndërveprimet dhe rezistenca lokale vlerësohen nga mjeku.
Metronidazoli përfshihet për mbulimin e baktereve anaerobe. Zëvendësimi i skemës me një antibiotik të vetëm, ndërprerja sapo largohet dhimbja ose marrja e barnave të mbetura nga trajtime të mëparshme mund të sjellin trajtim të pamjaftueshëm. Pacientja duhet ta përfundojë kursin e përshkruar, përveç rastit kur mjeku e ndryshon për shkak të reaksioneve ose diagnozës.
Në rastet e rënda përdoren antibiotikë intravenozë, lëngje dhe monitorim spitalor. Nëse ekziston absces tubo-ovarian ose nuk ka përgjigje ndaj antibiotikëve, mund të nevojitet drenazh ose ndërhyrje kirurgjikale. Operacioni nuk është trajtimi rutinë i SIP dhe vendimi varet nga imazheria, stabiliteti klinik dhe përgjigjja ndaj terapisë.
Kur trajtimi mund të bëhet jashtë spitalit?
Pacientet klinikisht të qëndrueshme, me gjendje të lehtë ose mesatare dhe pa shenja komplikacionesh mund të trajtohen në mënyrë ambulatore, nëse kanë mundësi të marrin barnat dhe të rikthehen për kontroll. Në praktikë trajtimi përfshin një injeksion fillestar dhe antibiotikë nga goja. Mjeku vlerëson gjithmonë alergjitë, mundësinë e shtatzënisë dhe barnat e tjera që përdoren.
Kur përdoret trajtimi intravenoz?
Shtatzënia, abscesi tubo-ovarian, gjendja e rëndë, pamundësia për të toleruar terapinë orale ose dyshimi për një urgjencë tjetër janë arsye të mundshme për shtrim. Pas përmirësimit klinik, ekipi mund të kalojë nga trajtimi intravenoz në atë oral, për të plotësuar kohëzgjatjen e rekomanduar.
Çfarë ndodh pas fillimit të trajtimit dhe kur duhet spitali?
Pas fillimit të një trajtimi efektiv pritet përmirësim i qartë klinik brenda 48–72 orëve: më pak dhimbje e ndjeshmëri, ulje e temperaturës nëse ka qenë e pranishme dhe gjendje përgjithësisht më e mirë. Kontrolli i planifikuar është i rëndësishëm edhe kur simptomat janë të lehta, sepse qetësimi i shenjave nuk garanton që komplikacionet afatgjata janë eliminuar.
Nëse brenda 72 orëve nuk ka përmirësim, duhet rivlerësim i shpejtë i diagnozës, zbatimit të terapisë dhe mundësisë së abscesit apo një sëmundjeje tjetër. Mjeku mund të rekomandojë shtrim, trajtim intravenoz dhe analiza ose imazheri shtesë. Përkeqësimi gjatë trajtimit kërkon kontakt më të hershëm: nuk duhet pritur të mbushen 72 orë.
Shtrimi në spital merret parasysh kur nuk përjashtohet urgjenca kirurgjikale ose shtatzënia jashtë mitrës, kur ekziston absces tubo-ovarian, kur pacientja është shtatzënë, kur ka gjendje të rëndë, temperaturë të lartë, të vjella të vazhdueshme, pamundësi për të marrë barnat nga goja ose kur mungon përgjigjja ndaj trajtimit ambulator.
Nëse diagnostikohet SIP e lidhur me klamidia ose gonorrenë, rekomandohet ritestim rreth tre muaj pas trajtimit, për të zbuluar riinfektimin. Ky nuk është i njëjti proces si kontrolli i përmirësimit brenda 72 orëve: të dy kanë qëllime të ndryshme.
Çfarë duhet të vëzhgoni gjatë 72 orëve të para?
- • Nëse dhimbja po zvogëlohet dhe temperatura po normalizohet.
- • Nëse mund të merrni dhe mbani antibiotikët sipas recetës.
- • Nëse po shfaqen të vjella, dhimbje më të forta, të fikët ose shenja të reja.
- • Nëse është planifikuar kontrolli dhe është diskutuar trajtimi i partnerëve.
A duhet hequr spiralja intrauterine kur diagnostikohet SIP?
Vendosja e spirales intrauterine (IUD) lidhet me një rritje të vogël dhe kryesisht të përkohshme të rrezikut për SIP, e përqendruar në rreth tri javët e para pas vendosjes. Pas kësaj periudhe, prania e spirales nuk do të thotë se një paciente ka automatikisht rrezik të lartë infeksioni. Faktori kyç është identifikimi dhe trajtimi i infeksioneve seksualisht të transmetueshme kur janë të pranishme.
Diagnoza SIP nuk kërkon heqjen automatike të IUD-së. Trajtimi me antibiotikë fillon, ndërsa gjendja rivlerësohet nga mjeku. Nëse pas 48–72 orëve nuk ka përmirësim, mund të diskutohet heqja e spirales së bashku me alternativat e kontracepsionit. Kur pacientja dëshiron heqjen, koha e procedurës koordinohet me fillimin e antibiotikëve.
Një shtatzëni e mundshme me IUD kërkon vlerësim të menjëhershëm të vendndodhjes së shtatzënisë, sepse shtatzënia ektopike është një diagnozë e rëndësishme për t’u përjashtuar. Mos e hiqni spiralen vetë.
Çfarë duhet të bëjnë partnerët seksualë?
Partnerët mund të mos kenë simptoma edhe kur mbartin klamidie ose gonorre. Sipas CDC, kontaktet seksuale gjatë 60 ditëve përpara fillimit të simptomave duhen vlerësuar, testuar dhe trajtuar paraprakisht për klamidien dhe gonorrenë sipas udhëzimeve, pavarësisht se cili shkaktar është identifikuar te pacientja me SIP. Nëse kontakti i fundit ka ndodhur më herët, vlerësohet partneri më i fundit.
Pacientja dhe partneri/partnerët duhet të shmangin marrëdhëniet seksuale derisa terapia e rekomanduar të ketë përfunduar, simptomat të jenë zgjidhur dhe partnerët të jenë trajtuar. Përndryshe rreziku i riinfektimit mbetet i lartë. Prezervativi ul rrezikun e shumë infeksioneve seksualisht të transmetueshme, por nuk zëvendëson analizat dhe trajtimin kur ekziston infeksion.
Njoftimi i partnerëve ka për qëllim shëndetin dhe parandalimin, jo fajësimin. Në rast vështirësish për njoftimin ose trajtimin e partnerit, mjeku mund të ofrojë këshillim dhe të shpjegojë mundësitë sipas rregullave vendore.
A ndikon SIP në fertilitet dhe cilat janë ndërlikimet?
Inflamacioni mund të shkaktojë formimin e indit mbresor në tubat e Fallopit dhe të ndikojë në lëvizjen e vezës. Kjo rrit mundësinë e vështirësive për të mbetur shtatzënë ose të shtatzënisë jashtë mitrës. Gjithashtu mund të shkaktojë dhimbje kronike pelvike dhe, në infeksione të rënda, absces tubo-ovarian.
Jo çdo grua që kalon një episod SIP bëhet infertile. Rreziku ndikohet nga sa i rëndë ka qenë infeksioni, sa herët është trajtuar dhe nëse ka pasur episode të përsëritura. Megjithatë, trajtimi që e zhduk infeksionin nuk mund të kthejë me siguri dëmtimet anatomike të krijuara më parë. Për këtë arsye diagnostikimi dhe trajtimi i hershëm janë të rëndësishëm edhe kur dhimbja nuk është shumë e fortë.
Nëse pas trajtimit ka dhimbje që vazhdon, cikël të çrregullt ose vështirësi për të mbetur shtatzënë, gjinekologu mund të rekomandojë ekzaminime të mëtejshme. Në një shtatzëni të ardhshme, dhimbja njëanësore, gjakderdhja ose të fikëtit kërkojnë kontroll urgjent për të përjashtuar shtatzëninë ektopike.
Sëmundje të tjera, si endometrioza, mund të shkaktojnë dhimbje pelvike dhe ndikim në fertilitet, por kanë mekanizma e trajtime të ndryshme. Dy gjendjet nuk duhet të barazohen.
Si të ulni rrezikun e SIP në të ardhmen?
Testimi dhe trajtimi i hershëm i klamidies dhe gonorresë është një nga mënyrat më të rëndësishme për uljen e rrezikut. Përdorimi korrekt dhe i qëndrueshëm i prezervativit, komunikimi për testimet me partnerët dhe shmangia e kontakteve seksuale gjatë infeksionit të patrajtuar ndihmojnë në parandalimin e ekspozimeve të reja.
Shmangni dushin vaginal, i cili nuk nevojitet për higjienë dhe mund të ndryshojë florën vaginale. Nëse planifikoni vendosjen e IUD-së dhe keni rrezik për infeksione seksualisht të transmetueshme, diskutoni testimin me mjekun. Një episod i mëparshëm SIP është arsye për t’u treguar më të vëmendshëm ndaj simptomave të reja, jo për të marrë antibiotikë parandalues pa indikacion.
Kontrolli gjinekologjik dhe këshillimi për shëndetin seksual janë të rëndësishëm edhe pa simptoma, nëse keni faktorë rreziku. Për dhimbjen e re pelvike, sidomos nëse ka mundësi shtatzënie, kërkoni vlerësim mjekësor në kohë dhe mos e trajtoni vetëm si dhimbje menstruale.
Pyetje të shpeshta për SIP (FAQ)
A është SIP e njëjta gjë me infeksionin vaginal?
Jo. SIP prek organet e sipërme riprodhuese; vaginiti kufizohet te vagina. Mund të bashkëjetojnë, por nuk kanë të njëjtën diagnozë.
A mund të kem SIP pa temperaturë?
Po. Shumë paciente kanë simptoma të lehta ose pa temperaturë të lartë.
A mund të shkaktohet SIP pa gonorre ose klamidia?
Po. SIP mund të jetë polimikrobike dhe të përfshijë bakteret e florës vaginale.
A përjashtohet SIP nëse testi i klamidies del negativ?
Jo. Një test negativ nga qafa e mitrës nuk përjashton infeksionin e traktit të sipërm.
A duhen të tri shenjat në ekzaminim për diagnozë?
Jo. Sipas kritereve të CDC, në kontekstin e duhur klinik mund të mjaftojë njëra për të justifikuar fillimin e trajtimit empirik.
A kërkohet test shtatzënie?
Po, zakonisht është pjesë e vlerësimit te personat që mund të jenë shtatzënë, sidomos për të përjashtuar shtatzëninë ektopike.
A e tregon gjithmonë ekografia SIP?
Jo. Ekografia ndihmon për abscesin dhe shkaqe të tjera, por SIP e lehtë mund të mos shihet.
Pse përdoren disa antibiotikë?
Sepse mund të përfshihen disa mikroorganizma njëkohësisht, përfshirë bakteret anaerobe.
Pas sa kohësh duhet të ndihem më mirë?
Përmirësimi duhet të fillojë brenda 48–72 orëve; në mungesë të tij nevojitet rivlerësim.
A duhet hequr spiralja IUD?
Jo automatikisht. Vendimi merret individualisht dhe rishikohet nëse nuk ka përmirësim.
A duhet të trajtohet partneri edhe pa simptoma?
Po. Partnerët e periudhës përkatëse duhen vlerësuar dhe trajtuar sipas udhëzimeve klinike.
A mund të kem fëmijë pas SIP?
Shumë gra mbeten shtatzënë pas trajtimit, por dëmtimi tubar dhe episodet e përsëritura mund ta rrisin rrezikun e infertilitetit.
A mund të rikthehet SIP?
Po. Riinfektimi ose ekspozimi i përsëritur dhe disa faktorë të tjerë mund të çojnë në episode të reja.
Kur është urgjencë dhimbja pelvike?
Dhimbja e fortë e papritur, të fikëtit, gjakderdhja e rëndë, temperatura e lartë, të vjellat e vazhdueshme dhe dhimbja me shtatzëni të mundshme kërkojnë urgjencë.
Artikuj të lidhur
Referenca mjekësore
Keni një pyetje jo urgjente për shëndetin gjinekologjik?
Mund të bëni një pyetje në PyetMjekun. Nëse keni shenja urgjente ose dyshoni për shtatzëni ektopike, kërkoni kujdes mjekësor menjëherë.
