Çfarë është Shigella dhe si shkakton dizenterinë?

Shigelloza është infeksion i aparatit tretës nga bakteret e gjinisë Shigella. Ato sulmojnë mukozën e zorrës së trashë dhe mund të shkaktojnë inflamacion, dhimbje, temperaturë dhe diarre. Kur jashtëqitja përmban gjak, shpesh përdoret termi dizenteri bakteriale. Megjithatë, dizenteria është një paraqitje klinike dhe mund të ketë edhe shkaktarë të tjerë.

Tradicionalisht njihen katër grupe kryesore: Shigella sonnei, Shigella flexneri, Shigella boydii dhe Shigella dysenteriae. Disa shtame mund të shkaktojnë sëmundje më të rëndë; veçanërisht S. dysenteriae tipi 1 mund të prodhojë toksinën Shiga dhe lidhet me komplikacione serioze.

Simptomat shfaqen zakonisht 1–2 ditë pas ekspozimit, por koha mund të ndryshojë. Shumë njerëz shërohen brenda 5–7 ditëve; te disa shqetësimet ose ndryshimet e jashtëqitjes zgjasin më shumë. Edhe pasi diarreja ndalon, bakteri mund të vazhdojë të dalë me jashtëqitjen për rreth dy javë, ndonjëherë më gjatë.

Si përhapet Shigella nga një person te tjetri?

Transmetimi është kryesisht fekalo-oral: bakteri që gjendet në jashtëqitjen e një personi të infektuar arrin në gojën e një personi tjetër, shpesh në mënyrë të pavetëdijshme. Mjafton një sasi shumë e vogël bakteresh, prandaj përhapja në familje ose në çerdhe mund të jetë e shpejtë.

• Duart e palara: pas tualetit, ndërrimit të pelenave ose ndihmës që i jepet një fëmije për të përdorur tualetin.
• Sipërfaqet dhe lodrat: lodrat, dorezat e dyerve, pajisjet e tualetit dhe tavolinat e ndërrimit të pelenave mund të kontaminohen.
• Ushqimi dhe uji: nga përgatitja e ushqimit nga një person i infektuar ose nga uji i pasigurt.
• Pishinat dhe uji rekreativ: gëlltitja e ujit të kontaminuar mund të përhapë bakterin.
• Kontakti seksual: ekspozimi oral ndaj gjurmëve të jashtëqitjes gjatë disa praktikave seksuale mund të transmetojë Shigella-n; kjo mund të ndodhë te persona të çdo orientimi seksual.

Kush ka rrezik më të lartë për shigellozë?

Çdokush mund të infektohet. Megjithatë, fëmijët nën 5 vjeç janë ndër grupet ku infeksioni haset më shpesh, sidomos kur ndajnë lodra dhe përdorin ambiente të përbashkëta. Të rrezikuar nga ekspozimi janë edhe familjarët e fëmijëve me diarre, udhëtarët në vende ku higjiena e ujit dhe ushqimit është e dobët dhe personat që kanë kontakt seksual me ekspozim fekalo-oral.

Personat me imunitet të dobësuar ose sëmundje të tjera serioze mund të kenë ecuri më të gjatë ose më të rëndë. Te foshnjat, të moshuarit dhe njerëzit që nuk mund të pinë mjaftueshëm, humbja e lëngjeve kërkon vëmendje të veçantë.

Rreziku i infektimit dhe rreziku i komplikacioneve nuk janë e njëjta gjë: dikush mund të ekspozohet shpesh, por të mos zhvillojë sëmundje të rëndë; një person më i ndjeshëm mund të ketë nevojë për vlerësim mjekësor që në fillim.

Cilat janë simptomat e Shigella-s dhe si duket dizenteria?

Shenjat më të zakonshme janë diarreja, dhimbjet ose ngërçet e barkut dhe temperatura. Disa persona kanë nevojë të shkojnë shpesh në tualet, edhe kur del shumë pak jashtëqitje; kjo quhet tenezëm. Mund të ketë mukus ose gjak, por jo në çdo rast.

Jo çdo diarre me gjak është Shigella. Shkaktarë të tjerë përfshijnë disa lloje të E. coli, Campylobacter dhe infeksione të tjera. Kjo ka rëndësi sepse disa diagnoza kërkojnë kujdes të ndryshëm.

Lexoni gjithashtu artikullin për diarrenë, shkaqet dhe analizat e saj.

Çfarë të bëni për diarrenë dhe si të parandaloni dehidratimin?

Hapi kryesor është zëvendësimi i lëngjeve dhe kripërave të humbura. Për diarre të shpeshtë, veçanërisht te fëmijët, përdorni solucion rehidratimi oral (ORS) nga farmacia. Përgatiteni vetëm me sasinë e ujit që shkruan në paketim; mos e holloni ose përqendroni sipas mendimit tuaj.

• Jepni ORS në gllënjka të vogla dhe të shpeshta; nëse personi vjell, provoni përsëri ngadalë pas një pauze të shkurtër.
• Vazhdoni ushqyerjen sipas moshës dhe tolerancës. Për foshnjat, vazhdoni gjidhënien dhe kërkoni udhëzim pediatrik për lëngjet shtesë.
• Shmangni pijet me shumë sheqer si zëvendësim i ORS-it, sepse nuk kanë përbërjen e duhur të kripërave dhe mund ta përkeqësojnë diarrenë.
• Kontrolloni nëse ka urinim të pakët, mungesë lotësh, gojë të thatë, sy të futur, plogështi ose etje të theksuar.

Dehidratimi i rëndë mund të kërkojë lëngje në venë në spital. Tek fëmijët, mjeku mund të vlerësojë edhe përdorimin e zinkut sipas moshës dhe udhëzimeve përkatëse; nuk duhet të zëvendësojë ORS-in.

Si diagnostikohet infeksioni me Shigella?

Diagnoza mbështetet te simptomat, historiku i kontaktit me persona të sëmurë, udhëtimet dhe analiza e jashtëqitjes. Mjeku mund të kërkojë:

• Koprokulturë: rrit bakterin nga mostra e jashtëqitjes dhe mundëson identifikimin e tij.
• Test molekular (PCR ose panel gastrointestinal): kërkon materialin gjenetik të mikrobeve dhe mund të japë rezultat më shpejt. Një rezultat pozitiv mund të pasohet nga koprokultura për identifikim të mëtejshëm.
• Antibiogramë: përcakton ndjeshmërinë ndaj antibiotikëve. Ka rëndësi të veçantë kur planifikohet trajtim për shkak të rezistencës së Shigella-s.
• Analiza të tjera sipas gjendjes: elektrolitet, funksioni i veshkave dhe hemograma mund të jenë të nevojshme kur ka dehidratim, sëmundje të rëndë ose dyshim për komplikacione.

Pse është e rëndësishme të dallohet nga infeksioni STEC?

Disa lloje të E. coli prodhojnë toksinën Shiga (STEC) dhe mund të shkaktojnë diarre me gjak. Në një infeksion STEC, antibiotikët mund të rrisin rrezikun e sindromës hemolitiko-uremike (HUS). Prandaj, kur është e përshtatshme, mjeku mund të kërkojë edhe testimin e jashtëqitjes për toksinën Shiga ose gjenet që e kodojnë.

Si trajtohet shigelloza dhe a duhen antibiotikë?

Shumica e infeksioneve të lehta përmirësohen brenda 5–7 ditësh pa antibiotikë, me kujdes për hidratimin dhe pushim. Antibiotikët mund të jenë të nevojshëm në sëmundje të rëndë, te pacientët e ndjeshëm ose në situata të caktuara të shëndetit publik, sipas vlerësimit të mjekut.

Cilët antibiotikë mund të përdoren?

Udhëzimet e CDC-së përmendin ndër mundësitë e trajtimit azitromicinën dhe ciprofloksacinën nga goja; për disa raste të rënda përdoren antibiotikë të tjerë, përfshirë ceftriaksonin, sipas situatës. Ampicilina ose trimetoprim/sulfametoksazoli mund të merren në konsideratë vetëm kur ndjeshmëria e bakterit është e dokumentuar. Zgjedhja varet nga antibiograma, mosha, shtatzënia, gjendja klinike dhe rezistenca lokale.

Rezistenca ndaj antibiotikëve është problem në rritje. Në disa vende janë zbuluar shtame të Shigella-s rezistente ndaj shumë barnave, madje edhe shtame me rezistencë të zgjeruar (XDR). Kjo nuk do të thotë se të gjitha infeksionet janë të vështira për t’u trajtuar, por shpjegon pse trajtimi pa analizë dhe pa udhëzim mjekësor mund të mos funksionojë.

Çfarë barnash nuk duhen përdorur?

Loperamidi dhe barna të ngjashme që ngadalësojnë lëvizjen e zorrëve nuk rekomandohen për diarrenë me gjak ose shigellozën, sepse mund t’i përkeqësojnë simptomat. Te fëmijët barnat kundër diarresë nuk duhen përdorur pa këshillë pediatrike.

Nëse mjeku ju ka dhënë antibiotik dhe nuk përmirësoheni brenda disa ditëve, kontaktoni përsëri mjekun. Mund të nevojitet rishikim i diagnozës ose i ndjeshmërisë bakteriale. Mos e ndryshoni ose ndërprisni vetë trajtimin e përshkruar.

Cilat komplikacione janë të mundshme?

• Dehidratimi: mund të bëhet serioz te fëmijët e vegjël dhe njerëzit që nuk arrijnë të pinë.
• Artriti reaktiv: te një pjesë e vogël e pacientëve mund të shfaqen dhimbje kyçesh, irritim sysh ose dhimbje gjatë urinimit pas infeksionit. Mësoni më shumë për artritin reaktiv.
• Kriza konvulsive: janë raportuar rrallë, sidomos te fëmijët me temperaturë të lartë ose çrregullime metabolike.
• Infeksion i gjakut: i rrallë, por mund të ndodhë te persona me imunitet të dobësuar.
• Sindroma hemolitiko-uremike (HUS): komplikacion i rrallë, i lidhur sidomos me Shigella dysenteriae që prodhon toksinën Shiga. Mund të dëmtojë veshkat dhe kërkon kujdes spitalor.

Si të parandaloni përhapjen e Shigella-s në familje dhe komunitet?

Shigella përhapet lehtë kur duart dhe sipërfaqet kontaminohen. Masat më të rëndësishme janë të thjeshta, por duhen zbatuar vazhdimisht:

1. Lani duart me ujë dhe sapun pas tualetit dhe ndërrimit të pelenave, si dhe përpara gatimit ose ngrënies. Ndihmoni fëmijët e vegjël të lajnë edhe duart e tyre.
2. Mos përgatisni ushqim për të tjerët gjatë diarresë. Pastroni tualetin, dorezat dhe sipërfaqet e prekura shpesh.
3. Mbajeni fëmijën jashtë çerdhes ose shkollës gjatë diarresë. Për rikthimin ndiqni udhëzimet e mjekut dhe të autoriteteve lokale të shëndetit publik, veçanërisht në rast shpërthimi.
4. Mos notoni gjatë sëmundjes. Për fëmijët e vegjël, duhen ndjekur rekomandimet e qendrës dhe shëndetit publik për kohën e rikthimit në pishinë.
5. Përdorni ujë të sigurt dhe kushtojini vëmendje higjienës së ushqimit gjatë udhëtimeve.
6. Shmangni marrëdhëniet seksuale gjatë diarresë dhe për të paktën dy javë pas përfundimit të saj, për të ulur rrezikun e transmetimit; përdorni masa mbrojtëse dhe higjienë të kujdesshme.

Nëse punoni me ushqime, në shëndetësi ose në kujdesin për fëmijët, zbatoni kërkesat për kthimin në punë sipas institucioneve përkatëse. Në disa situata mund të kërkohet kontroll shtesë për të parandaluar përhapjen.

Pyetje të shpeshta për Shigella-n

A është Shigella e njëjta gjë me dizenterinë?

Jo saktësisht. Shigella është bakteri; shigelloza është infeksioni. Dizenteria është një formë e diarresë inflamatore, shpesh me gjak, që mund të shkaktohet nga Shigella ose nga mikrobe të tjera.

A mund të ketë Shigella pa gjak në jashtëqitje?

Po. Disa pacientë kanë vetëm diarre të ujshme, temperaturë ose ngërçe barku.

Sa ditë zgjat shigelloza?

Shumë persona shërohen në rreth 5–7 ditë, por simptomat mund të zgjasin më shumë. Diarreja që nuk përmirësohet ose zgjat mbi 3 ditë kërkon konsultim mjekësor.

A duhet të marr antibiotik sa herë kam diarre me gjak?

Jo pa vlerësim mjekësor. Disa infeksione me E. coli që prodhon toksinën Shiga mund të përkeqësohen nga antibiotikët, ndaj duhen marrë parasysh shkaku, analizat dhe gjendja e pacientit.

A është koprokultura më e mirë se PCR-ja?

Ato plotësojnë njëra-tjetrën. PCR mund të identifikojë shpejt mikrobin; koprokultura mund të sigurojë bakterin për antibiogramën. Mjeku zgjedh kombinimin e duhur.

A mund të infektohet e gjithë familja?

Po. Shigella është shumë ngjitëse dhe mund të përhapet përmes duarve, pelenave, lodrave ose ushqimit. Larja e duarve dhe pastrimi i sipërfaqeve janë të rëndësishme.

A mund të shkaktojë Shigella probleme të veshkave?

Rrallë, disa shtame që prodhojnë toksinën Shiga mund të shkaktojnë sindromën hemolitiko-uremike, e cila dëmton veshkat. Urinimi i pakët, zbehja e theksuar ose dobësia pas diarresë me gjak kërkojnë vlerësim urgjent.

A duhet të shkojë fëmija në shkollë kur ka diarre?

Jo. Fëmija duhet të qëndrojë në shtëpi gjatë diarresë; kthimi në kolektiv bëhet sipas përmirësimit dhe rregullave lokale të shëndetit publik.

Artikuj të lidhur

• Diarreja dhe jashtëqitjet e shpeshta: shkaqet, analizat dhe trajtimi
• Artriti reaktiv: një komplikacion i mundshëm pas disa infeksioneve

Referenca mjekësore

1. CDC – Clinical Overview of Shigellosis: diagnostikimi, kultura dhe antibiograma.
2. CDC – Treatment of Shigella Infection: hidratimi, antibiotikët dhe barnat që duhen shmangur.
3. CDC – Signs and Symptoms of Shigella Infection: simptomat dhe komplikacionet.
4. CDC – Preventing Shigella Infection: higjiena dhe parandalimi në komunitet.
5. CDC – Information for Clinicians: STEC, testimi dhe rreziku i sindromës hemolitiko-uremike.
6. OBSH/WHO – Diarrhoea: rehidrimi oral dhe kujdesi për fëmijët.

Udhëzimet dhe rezistenca bakteriale mund të ndryshojnë. Ky material nuk zëvendëson rekomandimin e mjekut për analizat ose trajtimin.