Çfarë është Helicobacter pylori dhe si ndikon në stomak?

Helicobacter pylori (H. pylori) është një bakter në formë spirale që mund të jetojë në shtresën mbrojtëse të mukozës së stomakut. Ai prodhon enzimën ureazë, e cila e ndihmon të mbijetojë në një mjedis shumë acid. Infeksioni shpesh merret që në fëmijëri dhe, nëse nuk trajtohet, mund të vazhdojë për vite.

Shumë persona me H. pylori nuk kanë simptoma. Bakteri shkakton inflamacion të mukozës së stomakut, që quhet gastrit, por jo të gjithë zhvillojnë ulçerë. Disa mund të kenë dhimbje ose djegie në pjesën e sipërme të barkut, ndërsa të tjerë zbulojnë infeksionin gjatë hetimit të anemisë, ulçerës apo problemeve të tjera.

Infeksioni është një shkak i rëndësishëm i ulçerës së stomakut dhe duodenit dhe faktor i provuar rreziku për disa tumore të stomakut. Një test pozitiv nuk do të thotë që pacienti ka kancer. Qëllimi i trajtimit është zhdukja e bakterit për të ulur rrezikun e ulçerës, përsëritjes së saj dhe disa komplikacioneve afatgjata.

Meqë rezistenca ndaj antibiotikëve është rritur, trajtimi nuk duhet zgjedhur rastësisht. Udhëzimi i American College of Gastroenterology (ACG) 2024 i jep përparësi terapive të përshtatura sipas ndjeshmërisë bakteriale ose regjimeve efektive kur ajo nuk dihet.

Sa i zakonshëm është infeksioni dhe a shkakton ulçerë te të gjithë?

H. pylori është i përhapur në botë, veçanërisht në zona ku kushtet e jetesës dhe sanitare lehtësojnë transmetimin. Prevalenca ndryshon shumë sipas vendit, moshës dhe periudhës së studimit; nuk duhet përdorur një përqindje e vetme si statistikë e saktë për Shqipërinë.

Është e gabuar të thuhet se dy të tretat e popullsisë botërore kanë ulçerë nga ky bakter. Vlerësime të vjetra për prevalencën e infeksionit janë ngatërruar shpesh me prevalencën e ulçerës. Shumica e njerëzve të infektuar nuk zhvillojnë ulçerë peptike.

Rreziku për të zhvilluar sëmundje varet nga faktorët e bakterit, predispozicioni individual, përdorimi i barnave si antiinflamatorët josteroidë (NSAID), duhanpirja dhe rrethana të tjera. Ulçerat mund të shkaktohen edhe nga NSAID, pavarësisht H. pylori.

Për një pacient, pyetja më e rëndësishme nuk është sa e shpeshtë është bakteri në popullatë, por nëse ka infeksion aktiv, nëse duhet hetuar ndonjë komplikacion dhe si do të konfirmohet zhdukja pas mjekimit.

Si merret Helicobacter pylori dhe a është ngjitës?

Transmetimi i H. pylori mendohet se ndodh kryesisht ndërmjet njerëzve, sidomos në fëmijëri. Rrugët e mundshme përfshijnë fekale–orale dhe orale–orale, si edhe kontaktin me të vjella ose materiale të kontaminuara. Rrugët dhe pesha e secilës nuk janë të njëjta në çdo mjedis.

Kushtet e mbipopullimit, mungesa e ujit të sigurt, higjiena e pamjaftueshme dhe ndarja e ngushtë e ambienteve të jetesës mund të ndikojnë në përhapje. Por një rezultat pozitiv nuk provon higjienë të dobët dhe nuk tregon nga cili person është marrë infeksioni.

Larja e duarve pas tualetit e para ushqimit, përdorimi i ujit të sigurt dhe higjiena gjatë përgatitjes së ushqimeve janë masa të arsyeshme. Nuk ekziston vaksinë e licencuar për përdorim rutinë kundër H. pylori.

Udhëzimi ACG 2024 përfshin edhe vlerësimin e anëtarëve të rritur të së njëjtës familje me një person me H. pylori të konfirmuar për testim me metoda që tregojnë infeksion aktiv, sipas kontekstit. Kjo nuk do të thotë që çdo familjar duhet të marrë antibiotikë pa analizë.

Çfarë sëmundjesh shkakton H. pylori: gastrit, ulçerë dhe kancer?

Gastriti kronik është inflamacioni i mukozës së stomakut dhe mund të jetë pa simptoma. Tek disa persona ai shoqërohet me ndryshime si atrofi e mukozës ose metaplazi intestinale, që mund të kërkojnë ndjekje të specializuar.

Ulçera peptike është plagë në mukozën e stomakut ose të duodenit. H. pylori është një nga shkaqet kryesore, së bashku me përdorimin e NSAID dhe aspirinës. Ulçera mund të shkaktojë gjakderdhje, perforim ose, më rrallë, bllokim të daljes së stomakut.

H. pylori është karcinogjen i njohur për njeriun dhe lidhet me adenokarcinomën gastrike dhe limfomën gastrike MALT. Kjo është lidhje e provuar, por vetëm një pakicë e të infektuarve zhvillon kancer. Zhdukja e bakterit mund të ulë rrezikun e kancerit, por nuk e bën zero, veçanërisht nëse ekzistojnë tashmë ndryshime prekanceroze.

Infeksioni mund të jetë i rëndësishëm edhe gjatë vlerësimit të anemisë nga mungesa e hekurit pa shpjegim dhe disa rasteve të trombocitopenisë imunitare (ITP). Këto lidhje nuk nënkuptojnë se H. pylori është shkaku i çdo anemie ose çdo uljeje të trombociteve.

Shihni edhe artikullin për kancerin gastrik dhe hemorragjinë gastrointestinale për pasojat që kërkojnë kontroll më të thelluar.

Cilat janë simptomat e H. pylori dhe cilat nuk janë specifike?

Shumë njerëz me infeksion aktiv nuk kanë simptoma. Kur ka shqetësime, ato shpesh përshkruhen si djegie, dhimbje ose parehati në pjesën e sipërme të barkut, fryrje, ngopje e hershme, nauze ose ndjesi rëndese pas ushqimit. Këto simptoma quhen shpesh dispepsi.

Dhimbja nga një ulçerë mund të ndryshojë me vaktet ose gjatë natës, por nuk ka një model të vetëm që e vërteton diagnozën. Refluksi, dispepsia funksionale, ilaçet dhe sëmundje të tjera mund të japin shqetësime të ngjashme. Dhimbja e barkut, më vete, nuk provon infeksion H. pylori.

Humbja e oreksit, të përzierat dhe lodhja mund të lidhen me shumë sëmundje. Nëse zhvillohet gjakderdhje nga ulçera, pacienti mund të ketë anemi, marramendje, dobësi ose rrahje të shpejta zemre.

Të vjellat me gjak dhe jashtëqitjet e zeza si katran (melena) nuk janë simptoma të thjeshta të gastritit që mund të priten në shtëpi: ato mund të tregojnë hemorragji të traktit tretës dhe kërkojnë ndihmë urgjente.

Për dhimbjen e stomakut dhe shkaqe të tjera të keqtretjes shihni dispepsinë dhe udhëzuesin për dhimbjen e barkut.

Kur duhet bërë analiza për Helicobacter pylori?

Testimi është veçanërisht i rëndësishëm nëse keni ulçerë aktive ose të mëparshme të stomakut/duodenit, dispepsi për të cilën mjeku zgjedh strategjinë testim–trajtim, limfomë gastrike MALT, ndryshime prekanceroze të stomakut ose rrezik të rritur për kancer gastrik.

ACG 2024 përmend edhe disa pacientë me anemi nga mungesa e hekurit pa shkak të qartë, ITP, përdorim kronik të NSAID/aspirinës dhe persona të rritur të familjes së një pacienti të infektuar. Jo të gjitha këto situata kërkojnë të njëjtën analizë ose të njëjtin ekzaminim endoskopik.

Nëse keni dispepsi, por nuk keni shenja alarmi, mjeku mund të zgjedhë testin e frymëmarrjes ose antigjenin në feçe. Sipas udhëzimit amerikano-kanadez për dispepsinë, gastroskopia merret në konsideratë në moshat më të mëdha dhe sipas rrezikut individual; kufijtë e moshës në SHBA nuk duhen kopjuar automatikisht si rregull për Shqipërinë.

Rënie e pashpjeguar në peshë, anemi, vështirësi në gëlltitje, të vjella të përsëritura, gjakderdhje ose histori familjare të kancerit gastrik kërkojnë vlerësim të veçantë dhe mund të jenë arsye për gastroskopi, sipas gjendjes klinike. Një test pozitiv nuk duhet të vonojë hetimin e shenjave alarmuese.

Kur rezultati vërteton infeksion aktiv, mjeku zakonisht ofron trajtim për çrrënjosjen e tij, duke përzgjedhur skemën sipas alergjive, trajtimeve të mëparshme dhe rezistencës bakteriale.

Cili test është më i saktë: frymëmarrja, antigjeni në feçe apo gjaku?

Testi i frymëmarrjes me ure të shënuar (urea breath test) zbulon aktivitetin e enzimës ureazë të bakterit dhe është metodë e mirë për të vërtetuar infeksion aktiv dhe për të konfirmuar zhdukjen e tij pas trajtimit. Ai nuk është e njëjta gjë si një test i zakonshëm i frymëmarrjes.

Testi i antigjenit të H. pylori në feçe është gjithashtu analizë e përshtatshme për infeksion aktiv dhe për kontroll pas trajtimit, kur përdoret metodë laboratorike e validuar. Zgjedhja mes dy testeve lidhet me disponueshmërinë, koston dhe situatën klinike.

Analiza e antitrupave në gjak (serologjia) ka kufizim të rëndësishëm: mund të mbetet pozitive për një kohë të gjatë edhe pas zhdukjes së bakterit. Nuk është analizë e përshtatshme për të konfirmuar shërimin dhe jo gjithmonë provon infeksion aktiv.

Gastroskopia me biopsi përdoret kur ekzistojnë indikacione për të parë mukozën, për të diagnostikuar ulçerën, për të marrë mostra ose për të shqyrtuar një shkak serioz. Nga biopsia mund të kryhen analiza për H. pylori dhe, në qendra të caktuara, teste të ndjeshmërisë ndaj antibiotikëve.

Omeprazoli, pantoprazoli dhe PPI të tjerë mund të shkaktojnë rezultate fals negative. Për testin e frymëmarrjes ose antigjenin në feçe, zakonisht ndërpriten PPI për 2 javë, ndërsa antibiotikët dhe bismuti për 4 javë, sipas planit të mjekut. Mos ndërprisni një bar të përshkruar pa u konsultuar, sidomos nëse keni ulçerë të komplikuar.

Si trajtohet H. pylori sipas udhëzimeve ACG 2024?

Infeksioni i konfirmuar aktiv trajtohet zakonisht me kombinim barnash, jo me një antibiotik të vetëm. Trajtimi përfshin antibiotikë dhe barna që ulin aciditetin, dhe nganjëherë bismut. Skema duhet zgjedhur nga mjeku sipas alergjive, shtatzënisë, funksionit të veshkave ose mëlçisë, barnave të tjera dhe trajtimeve të mëparshme.

Kur ndjeshmëria ndaj antibiotikëve nuk dihet, ACG 2024 rekomandon si zgjedhje të preferuar për shumë të rritur që nuk janë trajtuar më parë terapinë katërfishe të optimizuar me bismut për 14 ditë: një frenues të pompës protonike (PPI), bismut, tetraciklinë dhe metronidazol. Zbatimi në Shqipëri varet nga protokollet, ndjeshmëria lokale dhe disponueshmëria e barnave.

Skema e vjetër treshe me PPI, klaritromicinë dhe amoksicilinë nuk duhet zgjedhur në mënyrë empirike pa provë të ndjeshmërisë ndaj klaritromicinës, sipas ACG 2024. Edhe skemat me levofloksacinë kërkojnë kujdes për rezistencën. Marrja e mëparshme e makrolideve ose fluorokinoloneve duhet t’i tregohet mjekut.

Alternativa për pacientë të përzgjedhur, sipas udhëzimit, mund të përfshijnë kombinime me rifabutin ose vonoprazan dhe amoksicilinë. Jo të gjitha barnat apo formulimet janë domosdoshmërisht të disponueshme ose të miratuara në Shqipëri. Ky informacion është orientues, jo recetë për vetëtrajtim.

Trajtimi i ulçerës mund të kërkojë vazhdimin e një bari kundër aciditetit edhe pas përfundimit të antibiotikëve. Nëse ulçera është në stomak, mjeku mund të rekomandojë edhe kontroll endoskopik për të vlerësuar shërimin dhe për të përjashtuar probleme të tjera.

Çfarë duhet të dini gjatë marrjes së antibiotikëve?

Merrini barnat sipas orareve dhe përfundoni kursin e përshkruar. Terapitë me disa barna mund të jenë të vështira për t’u mbajtur mend; një plan ditor i shkruar ose alarme në telefon mund të ndihmojnë. Mos dyfishoni dozat e harruara pa pyetur farmacistin ose mjekun.

Efekte të mundshme anësore përfshijnë të përziera, shije metalike në gojë, dhimbje barku ose diarre. Bismuti mund të errësojë përkohësisht gjuhën dhe feçet. Jashtëqitjet e zeza si katran me dobësi, marramendje ose të vjella me gjak nuk duhen supozuar si efekt i padëmshëm i bismutit dhe kërkojnë urgjencë.

Tetraciklina, metronidazoli, amoksicilina dhe barnat kundër aciditetit kanë kundërindikacione ose ndërveprime që duhen diskutuar. Në shtatzëni dhe te fëmijët, skemat mund të ndryshojnë ndjeshëm dhe kërkojnë vlerësim specialistik. Tregoni alergjitë e vërteta ndaj penicilinës dhe trajtimet antibiotike të mëparshme.

Nëse keni diarre të rëndë, shenja alergjie, skuqje të përhapur, vështirësi në frymëmarrje ose simptoma që përkeqësohen, kërkoni kujdes mjekësor. Mos e zëvendësoni tetraciklinën me një bar tjetër vetëm sepse emrat duken të ngjashëm.

Kur duhet përsëritur analiza pas trajtimit për të konfirmuar zhdukjen?

Konfirmimi i çrrënjosjes së H. pylori duhet bërë për çdo pacient që ka marrë trajtim. Përmirësimi i dhimbjes ose i djegies nuk provon se bakteri është zhdukur. Edhe nëse ndiheni plotësisht mirë, kontrolli laboratorik mbetet i rëndësishëm.

Sipas ACG 2024, testi i konfirmimit bëhet të paktën 4 javë pas përfundimit të antibiotikëve dhe bismutit, me test frymëmarrjeje me ure ose antigjen në feçe (ose test biopsie kur ka indikacion endoskopik).

Për të shmangur një rezultat negativ të rremë, zakonisht duhet të kenë kaluar të paktën 2 javë pa PPI (si omeprazol ose pantoprazol) para testimit. Për pacientët që kanë nevojë për kontroll të aciditetit, mjeku mund të sugjerojë përkohësisht antacide ose një bllokues H2 sipas situatës.

Mos përdorni analizën e antitrupave IgG në gjak për të verifikuar shërimin. Antitrupat mund të mbeten pozitivë edhe pasi bakteri nuk është më aktiv. Për këtë arsye, një IgG pozitiv pas mjekimit nuk do të thotë automatikisht se trajtimi ka dështuar.

Shembull praktik: nëse antibiotikët përfundojnë më 1 nëntor, testi i konfirmimit nuk duhet planifikuar para afërsisht 29 nëntorit, duke respektuar njëkohësisht ndërprerjen e PPI për dy javë sipas udhëzimit të mjekut. Data konkrete dhe menaxhimi i barnave duhen individualizuar.

Çfarë duhet bërë nëse H. pylori mbetet pozitiv pas trajtimit?

Një test aktiv pozitiv i marrë në kohën e duhur pas trajtimit mund të tregojë se infeksioni ka vazhduar. Shkaqe të mundshme janë rezistenca ndaj antibiotikëve, ndërprerja e kursit për shkak të efekteve anësore, gabimet në marrjen e dozave ose një skemë jo e përshtatshme.

Mos përsëritni automatikisht të njëjtët antibiotikë. Mjeku duhet të dijë emrat, dozat dhe kohëzgjatjen e çdo terapie të kaluar. Kur është e mundur, testimi i ndjeshmërisë ndaj antibiotikëve mund të ndihmojë në përzgjedhjen e trajtimit tjetër.

Sipas ACG 2024, për disa pacientë që nuk kanë marrë më parë terapi katërfishe të optimizuar me bismut, kjo mbetet një alternativë e rëndësishme pas dështimit të një skeme tjetër. Pas një kursi të optimizuar me bismut, mund të konsiderohen alternativa të ndryshme, duke përfshirë skema me rifabutin, sipas specialistit.

Klaritromicina dhe levofloksacina nuk duhen përdorur si trajtim shpëtimi pa provë të ndjeshmërisë. Pacienti me infeksion persistent, ulçerë të komplikuar ose disa trajtime të pasuksesshme duhet të vlerësohet nga gastroenterologu.

Edhe pas trajtimit të dytë duhet të bëhet testi i konfirmimit të zhdukjes. Një cikël tjetër barnash nuk ka kuptim pa plan për matjen e rezultatit.

A do të thotë H. pylori pozitiv se keni kancer të stomakut?

Jo. Shumica e njerëzve me H. pylori nuk zhvillojnë kancer. Por infeksioni kronik është faktor i provuar shkaktar për një pjesë të kancereve të stomakut dhe limfomës gastrike MALT. Ky është një argument i rëndësishëm për diagnostikimin dhe çrrënjosjen e duhur.

Zhdukja e H. pylori mund të ulë rrezikun e kancerit gastrik, sidomos nëse ndërhyrja bëhet përpara ndryshimeve të avancuara prekanceroze. Megjithatë, pacientët me atrofi gastrike, metaplazi intestinale ose histori të rëndësishme familjare mund të kenë nevojë për ndjekje endoskopike edhe pas një testi negativ.

Pirja e duhanit, dieta shumë e kripur dhe disa faktorë familjarë mund të shtojnë rrezikun. Nuk është e saktë që të gjitha dhimbjet e stomakut ose çdo infeksion H. pylori përfundojnë në ulçerë a kancer.

Gastroskopia dhe biopsitë përdoren kur mjeku ka arsye të dyshojë sëmundje serioze, dhe nuk zëvendësohen nga një test i vetëm i frymëmarrjes. Nëse keni rënie të pashpjeguar në peshë, anemi të re ose të vjella të përsëritura, kërkoni kontroll.

Çfarë të hani dhe si ta parandaloni infeksionin?

Nuk ka dietë që e shëron vetë H. pylori. Ushqimet e buta ose shmangia e atyre që përkeqësojnë simptomat mund të ndihmojnë komfortin, por nuk zëvendësojnë terapinë e çrrënjosjes. Ushqimet pikante dhe stresi mund të përkeqësojnë dispepsinë për disa persona, por nuk janë shkaku i vetëm i ulçerës peptike.

Shmangni përdorimin pa indikacion të ibuprofenit, naproksenit dhe NSAID të tjerë nëse keni ulçerë ose rrezik gjakderdhjeje. Nëse merrni aspirinë për zemrën, mos e ndërprisni pa u konsultuar me mjekun.

Mbani higjienë të mirë të duarve dhe ushqimit, përdorni ujë të sigurt dhe shmangni kontaktin me të vjella ose materiale të kontaminuara pa masa mbrojtëse. Këto masa janë të dobishme për shëndetin tretës në përgjithësi, megjithëse nuk garantojnë parandalim të plotë.

Probiotikët, mjalti, hudhra apo suplementet nuk duhen paraqitur si zëvendësim i antibiotikëve. ACG 2024 gjeti prova të pamjaftueshme për të rekomanduar rutinë probiotikë si shtesë për përmirësimin e suksesit të çrrënjosjes.

Nëse simptomat vazhdojnë pas testit negativ të konfirmimit, mund të ketë arsye të tjera, si refluksi, dispepsia funksionale ose probleme të tjera. Mos merrni vazhdimisht antibiotikë për çdo dhimbje stomaku.

Cilat shenja kërkojnë urgjencë ose gastroskopi të shpejtë?

Të vjella me gjak, jashtëqitje të zeza si katran (melena), të fikët, dobësi e rëndë, djersë të ftohta ose marramendje me gjakderdhje mund të tregojnë hemorragji nga ulçera dhe kërkojnë ndihmë urgjente.

Dhimbja e menjëhershme, shumë e fortë e barkut me bark të ngurtë mund të tregojë perforim të ulçerës ose një urgjencë tjetër kirurgjikale. Në këto raste mos prisni përgjigjen e testit për H. pylori.

Rënie në peshë pa shpjegim, vështirësi progresive në gëlltitje, anemi, të vjella të përsëritura ose mungesë oreksi që vazhdon kërkojnë vlerësim të shpejtë mjekësor dhe, sipas rastit, gastroskopi. Urgjenca konkrete përcaktohet nga ashpërsia e gjendjes.

Një test i konfirmuar H. pylori pozitiv te një person stabil nuk është vetvetiu urgjencë spitalore. Megjithatë, kërkon konsultë për mjekimin e duhur dhe plan të kontrollit pas trajtimit.

Pyetje të shpeshta për Helicobacter pylori (FAQ)

Artikuj të lidhur

• Dispepsia: simptomat dhe shkaqet e keqtretjes
• Si të përgatiteni për gastroskopi
• Hemorragjia gastrointestinale: shenjat e alarmit
• Kanceri gastrik: faktorët e rrezikut dhe diagnoza
• Dhimbja e barkut: shkaqet dhe kur duhet mjeku
• Urthi dhe refluksi gastroezofageal

Referenca mjekësore

• ACG – Udhëzimi i vitit 2024 për trajtimin e H. pylori
• Chey WD et al. ACG Clinical Guideline: Treatment of Helicobacter pylori Infection, 2024
• NICE CG184 – Dispepsia: strategjia testim–trajtim dhe përgatitja e testeve
• NCI – Helicobacter pylori dhe kanceri i stomakut
• ACG/CAG – Menaxhimi i dispepsisë dhe indikacionet e endoskopisë
• NIDDK – Peptic Ulcers: Causes and Treatment